فيها مرجا ) . « 5 » جملهء « و يلبس امورها عليها » اشاره به اين است كه سياست بازان حرفهاى ، امور را بر مردم مشتبه مىكنند به ظاهر براى خون خواهر خليفهء مقتول ، ولى به منظور دستيابى به خلافت ، حقايق را بر مردم مشتبه مىسازند ؛ ظالم را مظلوم و مظلوم را ظالم معرفى مىكنند .
و جملهء « يبثّ الفتن فيها » كه اشاره به گسترش فتنهها در امت است ، نتيجه آن است و جملههاى بعد ، جنبه نتيجهگيرى دارد كه از يك سو تشخيص حق از باطل مشكل مىشود و از سوى ديگر ، مردم در ميان امواج فتنهها غوطهور مىگردند تفاوت « يموجون . . . » و « يمرجون . . . » در اين است كه اولى اشاره به درگيرى تودههاى عظيم مردم در فتنهها است و دومى اشاره به اختلاط گروههاى حق و باطل در جامعه است ؛ به گونهاى كه شناخت حق از باطل مشكل مىشود .
قابل توجه اين كه آن چه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله در اين روايت پيش بينى فرموده بود و امام امير المؤمنين عليه السّلام به شرح آن پرداخت تمام آن بىكم و كاست به وقوع پيوست . عثمان و اطرافيان او به دليل مظالم گسترده ، مردم را بر ضد خود شوراندند و نتيجهء آن قتل عثمان بود و به دنبال آن گروههاى تبهكار و بنى اميه و آل حرب به بهرهبردارى سياسى از اين حادثه روى آوردند و اختلاف در ميان مردم اوج گرفت ؛ حق و باطل به هم آميخته و سيل
هامش
( 5 ) از كلمات بعضى از شارحان نهج البلاغه چنين بر مىآيد كه اين قسمت را نيز جزو حديث پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله دانستهاند ولى با توجه به اين كه حديث فوق در بعضى از منابع معروف ( مانند سنن ابن داوود ) بدون اين ذيل آمده استفاده مىشود كه سخن پيامبر همان قسمت بالاست كه با جملهء « الى يوم القيامة » پايان مىگيرد .