گوش شنوا دارد و نه زبان گويا ؛ ولى همه نيازهاى او از پيش در همان محيط بسته و ظلمانى و تاريك فراهم شده است .
آن گاه به مرحلهء تولّد و دوران شير خوارگى در دامان مادر اشاره كرده ، چنين مىفرمايد : « سپس از جايگاه خود به سرايى كه هرگز آن را مشاهده نكرده بودى و راه به دست آوردن منافعش را نمىشناختى فرستاده شدى » ( ثمّ أخرجت من مقرّك إلى دار لم تشهدها ، و لم تعرف سبل منافعها ) .
آرى ، از آن قرار مكين و جايگاه مطمئن وارد دنيايى مىشود كه با هيچ چيز آشنا نيست ؛ نه غذاى لازم را مىشناسد و نه راه به دست آوردن آن و نه طرز مصرف آن را ؛ نه از وسايل پيشرفت آگاهى دارد و نه از موانع آن ؛ نه آيين همزيستى را فرا گرفته و نه كار جمعى و گروهى را . اگر دست لطف خداوند دستش را نگيرد و هدايتهاى تكوينى او شامل حالش نشود ، به يقين به ادامهء حيات قادر نيست ؛ ولى لطف خدايى كه هر چيزى را كه آفريده به سر منزل مقصودش هدايت مىكند به يارى او مىشتابد و به حكم غريزهء خداداد از راههاى پر پيچ و خم زندگى مىگذرد .
لذا در ادامهء سخن مىفرمايد : « چه كسى تو را براى به دست آوردن غذا به مكيدن پستان مادرت هدايت كرد ؟ و چه كسى موارد نيازها و مقصودت را به تو معرفى نمود ؟ » ( فمن هداك لاجترار « 1 » الغذاء من ثدي أمّك ، و عرّفك عند الحاجة مواضع طلبك و إرادتك ! ) .
راستى چه كسى به نوزاد ، آموخته كه غذا و مايهء حيات تو در پستان مادر است ؟ بايد آن را در ميان دستهاى كوچكت بگيرى بفشارى و با لبهاى كوچكت آن را بمكى و به مقدار نيازت از آن بهره گيرى ؟ ! ! چه كسى گريستن را با آن صداى سوزناك به او آموخته كه همه حاجات خود را به وسيله آن اعلام كند ؟ ! تشنگى ، گرسنگى ، بيمارى ، گرما ، سرما و نياز به خواب و استراحت را ! !
هامش
( 1 ) « اجترار » از مادهء « جرّ » به معناى كشيدن است .