رشتههاى سعادت و آيين الهى كه محكم بود سست و لرزان مىشود و چهرهء واقعى امور پنهان مىگردد ؛ حكمت و دانش فروكش مىكند و ستمگران به سخن در مىآيند ، اين فتنه ( از شهرها به روستاها كشيده مىشود و ) باديه نشينان را با ابزار خود درهم مىكوبد و با سينه خود آنها را له مىكند ؛ افراد پياده و تنها در غبار آن گم مىشوند و افراد سواره در مسير آن نابود مىگردند ، اين فتنه با تلخىها و با شدت وارد مىشود و خونهاى تازهاى مىدوشد ، علايم دين را خراب مىكند و رشتههاى يقين را از هم مىگسلد ، ( به گونهاى كه ) عاقلان از آن مىگريزند و پليدان تدبير آن را به دست مىگيرند ، بسيار پر رعد و برق است و هر انسانى را به مشقت مىاندازد ، پيوندهاى خويشاوندى در آن قطع مىگردد و از اسلام جدايى حاصل مىشود ، سالمهايش بيمار و كوچ كنندگانش مقيمند !
شرح و تفسير ويژگىهاى اين فتنه بزرگ !
امام عليه السّلام در اين خطبه به فتنهء مهم ديگرى اشاره مىكند كه مسلمانان در پيش دارند ؛ فتنهاى وحشتناك و كوبنده كه ويژگىهاى آن در تعبيرات امام عليه السّلام در اين بخش از خطبه آمده است ؛ به اين اميد كه مؤمنان آن را بشناسند و از آن دورى گزينند و ضايعات آن به حدّاقل برسد . مىفرمايد : « سپس فتنهاى اضطرابآور ، در هم شكننده و نابود كننده آغاز خواهد شد ؛ در آن هنگام ، قلبها پس از استوارى مىلغزند ، و گروهى از شخصيتها پس از سلامت فكر و انديشه گمراه مىشوند ؛ آرا به هنگام هجوم اين فتنه ، پراكنده و مختلف مىگردد و عقايد با آشكار شدن آن به خطا و اشتباه آلوده مىشود » ( ثمّ يأتي بعد ذلك طالع الفتنة الرّجوف « 1 » ، و القاصمة « 2 » الزّحوف « 3 » ، فتزيغ قلوب بعد استقامة ،
هامش
( 1 ) « رجوف » از مادهء « رجف » ( بر وزن حذف ) به معناى شدت اضطراب گرفته شده و به شايعاتى كه جامعه را به شدت مضطرب مىكند « اراجيف » مىگويند .
( 2 ) « قاصمه » از مادهء « قصم » ( بر وزن خصم ) به معناى شكستن توأم با شدت است .
( 3 ) « زحوف » از مادهء « زحف » ( بر وزن حرف ) به معناى سنگين راه رفتن گرفته شده و به حركت لشكر انبوه نيز گفته مىشود و « زحوف » در جمله بالا اشاره شده به فتنه گرانى است كه به صورت انبوه به مردم حمله مىكنند .