چنين وظيفهاى بر دوش دارند : « خداوند از افراد نادان ، پيمان فراگيرى علم نگرفته ، مگر آن كه پيش از آن از دانشمندان پيمان آموزش گرفته است » ( إنّ اللّه لم يأخذ على الجهّال عهدا بطلب العلم حتّى أخذ على العلماء عهدا ببذل العلم للجهّال ) . « 1 » اين بحث را با ذكر چند حديث پر معنا پايان مىدهيم :
نخست حديثى است از امام صادق عليه السّلام كه يكى از يارانش به نام « حمران بن أعينى » را تشويق به سؤال كرد و فرمود : « إنّما يهلك النّاس لأنّهم لا يسألون ؛ مردم به علت اين هلاك و گمراه مىشوند كه پرسش نمىكنند » . « 2 » در حديث ديگرى از امام على عليه السّلام مىخوانيم : « القلوب اقفال مفاتحها السّؤال ؛ دلها قفل شده است و كليد آن ، سؤال است » . « 3 » و در حديثى از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله مىخوانيم : « العلم خزائن و مفاتيحه السّؤال فاسئلوا يرحمكم اللّه فإنّه يوجر فيه أربعة : السّائل و المعلّم و المستمع و المحبّ لهم ؛ علم ، خزانههايى است و كليدهاى آن سؤال است . خدا شما را رحمت كند ، همواره سؤال كنيد ؛ چرا كه چهار گروه براى آن پاداش داده مىشوند : سؤال كننده ، پاسخ گوينده ، كسانى كه در آن جا مستمعند و آنها كه بدانها علاقهمندند » . « 4 » در روز جنگ جمل ، مرد عربى به امير مؤمنان عليه السّلام عرض كرد : اى امير مؤمنان ! تو مىگويى خداوند يگانه است ؟ ( منظور از اين يگانگى چيست ؟ ) مردم از هر سو به او حمله كردند . گفتند : اى مرد عرب ، نمىبينى تمام فكر امير مؤمنان متوجّه جنگ است ؟ ( هر سخن جايى و هر نكته مقامى دارد ! ) امام فرمود : « او را رها كنيد . چيزى كه اين مرد عرب
هامش
( 1 ) كافى ، جلد 1 ، صفحهء 41 .
( 2 ) همان ، صفحهء 40 .
( 3 ) ميزان الحكمه ، جلد 4 ، صفحهء 8039 .
( 4 ) ميزان الحكمه ، جلد 4 ، حديث 8041 .