است . آن گاه امام عليه السّلام به حمد و ستايش پروردگار مىپردازد ؛ حمد و ستايشى بسيار فصيح و بليغ و پر مايه . عرض مىكند : « خداوندا سپاس و ستايش مخصوص توست ، در برابر آن چه مىگيرى و بر آن چه عطا مىكنى و بر عافيت و بلايى كه مىفرستى » ( اللّهمّ لك الحمد على ما تأخذ و تعطي ، و على ما تعافي و تبتلي ) .
اشاره به اين كه در همه حال ، تو را حمد و ستايش مىكنم ؛ چرا كه مىدانم از ناحيهء توست خير و سعادت ؛ اگر نعمتى مىبخشى كرامت است و اگر مىگيرى عنايت . اگر سلامت و عافيت مىدهى ، سعادت است و اگر بيمارى و گرفتارى مىدهى ، آن نيز داراى مصلحت است . كارى بدون حكمت نمىكنى و هر چه از سوى توست ، رحمت است .
سپس به اوصاف اين حمد مىپردازد و شش وصف براى آن ذكر مىكند كه با وصفى كه در عبارت قبل ذكر شد هفت وصف مىشود و آن را حمد و سپاسى جامع از هر نظر مىسازد .
عرض مىكند : « حمد و سپاسى كه رضايت بخشترين حمدها نزد تو باشد ؛ حمدى كه محبوبترين حمدها در پيشگاه توست ؛ حمدى كه برترين حمدها نزد توست .
حمدى كه تمام جهان خلقت را پر كند و تا آن جا كه خواستهاى ، برسد ؛ حمدى كه از تو محجوب و پوشيده نماند و در پيشگاه تو كاستى نداشته باشد ؛ حمدى كه عددش پايان نگيرد و در پهنهء زمان ، فنا در آن راه نيابد » ( حمدا يكون أرضى الحمد لك ، و أحبّ الحمد إليك ، و أفضل الحمد عندك . حمدا يملأ ما خلقت ، و يبلغ ما أردت .
حمدا لا يحجب عنك ، و لا يقصر دونك . حمدا لا ينقطع عدده ، و لا يفنى مدده ) .
اين حمد و سپاس ، جامعترين حمدها است ؛ نه زمان محدودى دارد ، نه تعداد معين ، نه مكان خاصى دارد و نه قصور و حجابى . سراسر زمان و مكان را پر مىكند و به پيشگاه حق مىرسد و برترين حمدهاست .
اضافه بر اين ، حمدى است بر عافيت و بلا و گرفتن و اعطا كه از اين نظر هم جامعيّت
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 214
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢١٤