كوچكى است در گوشهء كتاب بزرگى از يك كتابخانهء عظيم ! از كرات بزرگى در آسمان خبر مىدهند كه سى ميليارد برابر كرهء زمين است ! از سياه چالههاى بزرگى سخن مىگويند كه سه ميليارد برابر خورشيد ماست ( سياه چالهها اجرام فوق العاده سنگينىاند كه همه چيز را در خود جذب مىكنند ؛ حتى نور را كه در برخورد با ساير اجرام بازگشت دارد و به همين دليل در نظر ما در پهنهء آسمان ، به صورت چالههاى سياهى خودنمايى مىكند ) .
در همين كرهء زمين ما كه سيارهء بسيار كوچكى است ، ميليونها نوع گياه و حيوان در اعماق درياها و جنگلها وجود دارد كه هنوز ديدهء تيز بين دانشمندان امروز آن را شناسايى نكرده است .
آرى ، عالم ملك و ملكوت ، آن قدر گسترده است كه عقول از درك آن ، عاجز است و افكار دربارهء آن حيران و توجّه به اين حقيقت ما را به عظمت آفرينندهء آن آشنا مىسازد و اين بزرگترين درس توحيد و خداشناسى است . در حديثى از امام سجاد على بن الحسين عليه السّلام مىخوانيم كه فرمود : « لو اجتمع أهل السّماء و الأرض أن يصفوا اللّه بعظمته لم يقدروا ؛ اگر تمام اهل آسمان و زمين جمع شوند كه عظمت خدا را به وصف درآورند ، قادر نيستند ! » . « 1 » سپس در تكميل اين سخن مىافزايد : « ( آرى ! ) آن كس كه قلبش را از همه چيز تهى كند و فكرش را به كار گيرد تا بداند چگونه عرش را بر پا ساختهاى و مخلوقاتت را آفريدهاى ، چگونه كرات آسمان را در هوا معلّق كردهاى ، و زمينت را بر روى امواج آب ، گستردهاى ، به يقين ديدهء فهمش وا مىماند ؛ عقلش مبهوت مىشود ؛ شنوايىاش حيران ، و انديشهاش سرگردان مىماند ! ! » ( فمن فرّغ قلبه ، و أعمل فكره ، ليعلم كيف أقمت عرشك ، و كيف ذرأت « 2 » خلقك ، و كيف علّقت في الهواء
هامش
( 1 ) اصول كافى ، جلد 1 ، صفحهء 102 .
( 2 ) « ذرأت » از مادهء « ذرء » ( بر وزن زرع ) به معناى آفرينش و ايجاد و اظهار است .