رخت بربسته ؛ عذر تراشىها از ميان رفته ؛ حقايق براىتان مسلّم شده و حوادث ، شما را به سرچشمهء اصلى رسانده است ( و نتايج اعمال خود را آشكارا مىبينيد ) . حال كه چنين است از عبرتها پند گيريد ، از دگرگونى نعمتها اندرز پذيريد و از هشدار هشدار دهندگان بهره گيريد .
شرح و تفسير حضور در دادگاه الهى
امام عليه السّلام در اين بخش از خطبه براى تكميل نصايح گذشته به سه نكتهء مهم اشاره مىفرمايد : نخست دربارهء مراقبان و كاتبان و حافظان اعمال و سپس دربارهء مرگ و قبر و مشكلات آن و سرانجام دربارهء حساب و كتاب قيامت كه در مجموع ، روح خفتگان را بيدار و غافلان را هشيار مىكند .
در قسمت اوّل مىفرمايد : « اى بندگان خدا بدانيد كه مراقبانى از خودتان بر شما گماشته شده و ديدهبانانى از اعضاى پيكرتان ، و نيز حسابدارانى راستگو كه مراقب شمايند كه اعمالتان و حتى شمارهء نفسهايتان را ثبت مىكنند » ( اعلموا ، عباد اللّه ، أنّ عليكم رصدا من أنفسكم ، و عيونا من جوارحكم ، و حفّاظ صدق يحفظون أعمالكم ، و عدد أنفاسكم ) .
و در ادامه در وصف اين مراقبان اعمال مىفرمايد : « نه ظلمت شب تاريك شما را از آنها پنهان مىدارد و نه درهاى محكم و فرو بسته ! » ( لا تستركم منهم ظلمة ليل داج « 1 » ، و لا يكنّكم « 2 » منهم باب ذو رتاج « 3 » ) .
هامش
( 1 ) « داج » از مادهء « دجو » ( بر وزن هجو ) به معناى تاريك شدن است و « ليل داج » به معناى شب تاريكى است كه حتى ماه و ستارگان در آن ديده نشوند .
( 2 ) « يكنّكم » از مادهء « كنّ » ( بر وزن جنّ ) در اصل به ظرفى مىگويند كه چيزى در آن محفوظ مىدارند ( ظرف در دار ) سپس اين معنا توسعه يافته به هر چيزى كه اشيا يا اشخاص را محفوظ و مستور مىدارد ، اطلاق شده است .
( 3 ) « رتاج » و « رتج » ( بر وزن كرج ) به درهاى بزرگ يا درهاى بسته گفته مىشود .