أسهرت لياليهم ، و أظمأت هواجرهم « 1 » ) .
بديهى است دو تعبير بالا كه دربارهء روز و شب شده ، دو تعبير كنايى لطيف است و منظور شب زندهدارانى است كه در دل شب به پا مىخيزند و خواب را از خود دريغ داشته به راز و نياز با پروردگار مىپردازند و روزها را روزه مىگيرند و به ياد خدا هستند .
اين تعبير ، نشان مىدهد كه تقواى الهى سرچشمهء حركت به سوى تمام خوبيها و نيكيهاست چرا كه وقتى انسان در درون خود احساس مسئوليت كند حركت او به سوى اطاعت اوامر الهى و ترك معاصى آغاز مىشود ، و شب زندهداريها و روزه گرفتنها بخشى از آثار اين خدا ترسى باطنى است كه نامش تقوا است .
و در ادامه سخن مىافزايد : « آنها ( در طريق عبوديّت پروردگار ) مشقت را به جاى راحتى و تشنگى را به جاى سيرابى پذيرفتهاند ، سرآمد زندگى را نزديك مىدانند به همين دليل در انجام اعمال نيك شتاب دارند ، و آرزوهاى دور و دراز را دروغ مىشمرند ، از اين رو همواره پايان زندگى و مرگ را در نظر دارند » ( فأخذوا الرّاحة بالنّصب « 2 » ، و الرّيّ « 3 » بالظّماء ؛ و استقربوا الأجل فبادروا العمل ، و كذّبوا الأمل فلا حظوا الأجل ) .
آرى در آن هنگام كه راحت طلبان خوشگذران ، آلودهء انواع گناهانند آنها براى نجات از گناه و انجام مسئوليتها از آسايش چشم مىپوشند ، آنها همچون فريفتگان دنيا نيستند كه در دام آرزوهاى دور و دراز گرفتار شوند و گذشتن ساعات و روزها و پايان عمر را به فراموشى بسپارند .
هامش
( 1 ) « هواجر » جمع « هاجرة » به معنى وسط روز در هواى گرم و داغ است .
( 2 ) « نصب » به معنى رنج و تعب است .
( 3 ) « الرىّ » به معناى سيراب شدن آمده است .