شرح و تفسير بازگشت به ارزشهاى جاهلى
در ادامهء بحث قبل ، كه سخن از عصر جاهليّت و سپس زمان قيام پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و ظهور اسلام بود ، امام عليه السّلام در اين بخش به دوران بعد از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله اشاره كرده و ترسيم دقيق و گويايى از آن را ارائه مىدهد ، پردهها را كنار مىزند و واقعيتها را روشن مىسازد ، مىفرمايد : « اين وضع ( قيام صالحان به پيشوايى پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله ) همچنان ادامه داشت تا خداوند پيامبرش را برگرفت ( و به سوى خويش فراخواند ) در آن هنگام گروهى به قهقرا برگشتند و اختلاف و پراكندگى آنها را هلاك ساخت ، تكيه بر غير خدا كردند و با غير خويشاوندان ( و اهل بيت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله ) پيوند برقرار ساختند ، و از وسيلهاى كه مأمور به مودّت آن بودند ، دورى گزيدند » ( حتّى إذا قبض اللّه رسوله صلّى اللّه عليه و آله ، رجع قوم على الأعقاب ، و غالتهم « 1 » السّبل ، و اتّكلوا على الولائج « 2 » ، و وصلوا غير الرّحم ، و هجروا السّبب الّذي أمروا بمودّته ) .
منظور از جملهء « رجع قوم على الأعقاب » بازگشت به عصر جاهليّت ، و زنده كردن ارزشهاى آن زمان است كه با نهايت تأسف ، پس از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله در جامعه اسلامى ظاهر شد ، ناصالحان پستهاى مختلف جامعه را در اختيار گرفتند و صالحان كنار گذارده شدند ، و دنياپرستى آشكار گشت ، و بيت المال
هامش
( 1 ) « غالتهم » از مادّهء « غول » ( بر وزن قول ) در اصل به معنى فسادى است كه به طور پنهانى در چيزى نفوذ مىكند و لذا به قتلهاى مخفى و ترور « غيلة » گفته مىشود . اين واژه به معنى هلاك كردن و نابود ساختن با عوامل پنهانى مىآيد و از آن جا كه گمراهى ، هلاكت معنوى است به اين معنى نيز آمده است و در خطبهء بالا به همين معنا مىباشد .
( 2 ) « ولائج » جمع « وليجة » به معنى محرم اسرار و نيز به معنى نظير و مثل و مانند آمده است .