واژهء امام در اين جا مىتواند اشاره به شخص پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله ، يا شخص على عليه السّلام و يا همهء پيشوايان اسلام ، از پيامبر خاتم صلّى اللّه عليه و آله گرفته ، تا وصىّ خاتم ، حضرت مهدى - سلام اللّه عليهم اجمعين - بوده باشد .
بديهى است چنين خداوند و آيين و امامى ، هيچ كس را جز به مقدار توانش تكليف نمىكند .
سرانجام در پايان اين فراز ، امام عليه السّلام به نكتهء مهمى اشاره مىكند و سخنان خود را در بخش اوّل و دوّم اين فراز با اين نكته تكميل مىنمايد ، مىفرمايد :
« من ديروز همراه ( و رهبر ) شما بودم ، و امروز مايهء عبرت شما هستم ، و فردا از شما جدا مىشوم ، خداوند من و شما را بيامرزد » ( أنا بالأمس صاحبكم ، و أنا اليوم عبرة لكم ، و غدا مفارقكم ! غفر اللّه لي و لكم ) .
اشاره به اين كه : اگر سه روز زندگى مرا در كنار هم قرار دهيد ، مطالب بسيارى به شما مىآموزد . ديروز همچون شما ، بلكه رهبر و فرمانده شما بودم ، « عمرو بن عبدود » ها را بر خاك سياه مىغلطاندم ، در « خيبر » را با پنجهء آهنين مىگشودم ، از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله در ميدان جنگ در برابر انبوه دشمن به تنهايى دفاع مىكردم ، در ميدانهاى جنگ « جمل و صفّين و نهروان » هنگامى كه شمشير به دست مىگرفتم لشكر دشمن از برابر من فرار مىكردند ، ولى امروز با اين فرق شكافته كه در ميان بستر افتادهام ، درس عبرتى براى شما هستم ، و فردا مىروم ، تنها جاى خالى مرا خواهيد ديد . آيا اين سه روز بيانگر وضع دنيا و بىاعتبارى آن براى همه شما نيست ؟
به راستى سخنى به اين كوتاهى و پر معنايى كمتر شنيده شده است .
در اين كه منظور از جمله « غدا مفارقكم » پيشبينى شهادتش در همان بستر است يا خبر از آيندههاى دور مىدهد كه در تعبيرات عادى از آن به
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 711
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٧١١