شرك و كفر و بتپرستى ، بر حكومت اسلامى مسلط مىشوند ، و مردم گرفتار تاريكى جهل و جور و ستم مىشوند .
در اين كه : امام عليه السّلام به چه زمانى اشاره مىكند ؟ آيا زمان خاصى منظور است ؟ يا سخنش مفهوم عام دارد و زمانهاى مختلف را - حتى عصر ما را نيز - شامل مىشود ؟ در ميان مفسّران نهج البلاغه گفتگوست و هر كدام راهى را پيمودهاند .
ولى با توجه به جملهء « سيأتي » كه معمولا خبر از آيندهء نزديك مىدهد ، و تعبير « عليكم » و « من بعدي » كه خبر از درك مخاطبينش نسبت به آن دارد ، به نظر مىرسد اشاره به دوران سيطرهء « بنى اميه » : « معاويه » ، « يزيد » و ديگر حكام آنها كه تمام اين اوصاف بر آن منطبق است باشد .
آرى ، آنها بودند كه حق را چنان مخفى كردند كه اگر كسى از آن حمايت مىكرد سرش بالاى نيزه بود ، يا تنش بالاى دار . كذّابين و وضاعين حديث و متملّقان چاپلوس كه دربارهء « بنى اميه » و حاميان آنها جعل حديث مىكردند و به مداحى مىپرداختند بازارشان رونق گرفت ، منكرات همه جا آشكار شد و معروف به دست فراموشى سپرده شد . البتّه انكار نمىكنيم كه اين جريان در زمانهاى ديگر و حتى در عصر ما رخ داده و مىدهد و همه آنها از اصول واحد شناخته شدهاى پيروى مىكنند ، ولى منظور امام عليه السّلام در جملههاى بالا عصر تاريك و ظلمانى « بنى اميه » است .
امام عليه السّلام در ادامهء اين سخن به وضع قرآن و طرفدارانش در آن زمان تاريك مىپردازد و در واقع علت بدبختى مردم آن زمان را كه همان فاصله گرفتن از قرآن است ، با بيانى زيبا و گويا شرح مىدهد مىفرمايد : « در آن روز قرآن و پيروانش هر دو از ميان مردم رانده و تبعيد شوند ، آن دو ( قرآن و پيروانش ) و همگام و همراه يكديگر ، و در يك جادّه حركت مىكنند ولى كسى پناهشان
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 672
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٦٧٢