آرى ! «
« كُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ »
، هر انسانى طعم مرگ را مىچشد » « 1 » و
« كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ وَ يَبْقى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلالِ وَ الْإِكْرامِ »
؛ « تمام آنها كه روى زمين زندگى مىكنند سرانجام فانى مىشوند و جز ذات پاك خدا باقى نمىماند » « 2 » و در هر چيز ، انسان شك كند در مرگ ، جاى شكّ و ترديد نيست :
« وَ اعْبُدْ رَبَّكَ حَتَّى يَأْتِيَكَ الْيَقِينُ »
« 3 » » .
و در ادامهء سخن مىافزايد : « از كسانى كه ( پيش از شما در دنيا بودند و ) مىگفتند : « چه كسى از ما نيرومندتر است » پند گيريد ، ( آرى ) آنها را به سوى قبرشان بردند در حالى كه اختيارى از خود نداشتند و در درون قبرهايشان وارد ساختند در حالى كه مهمان نبودند » ( و اتّعظوا فيها بالّذين قالوا :
« مَنْ أَشَدُّ مِنَّا قُوَّةً »
« 4 » ، حملوا إلى قبورهم فلا يدعون ركبانا « 5 » ، و أنزلوا الأجداث « 6 » فلا يدعون ضيفانا ) .
اين سخن اشاره به آيه 15 سورهء « فصّلت » است كه مىفرمايد :
« فَأَمَّا عادٌ فَاسْتَكْبَرُوا فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَ قالُوا مَنْ أَشَدُّ مِنَّا قُوَّةً »
؛ قوم عاد به ناحق در زمين تكبّر ورزيدند و گفتند : چه كسى از ما نيرومندتر است ؟ » ( زيرا آنها داراى جثّههاى قوى و پولادين و خانه و كاخها در دل كوهها بودند و همين آنها
هامش
( 1 ) عنكبوت ، آيهء 57 .
( 2 ) رحمن ، آيهء 27 و 28 .
( 3 ) حجر ، آيهء 99 .
( 4 ) فصّلت ، آيهء 15 .
( 5 ) « ركبانا » بعضى از شارحان « نهج البلاغه » گفتهاند كه عادت عرب بر اين بوده ، كسانى را كه سوار بر مركب مىشدند ، ركبان ( سواران ) مىناميدند و هنگامى كه پياده مىشدند « ضيفان » ( مهمانان ) . ولى مردگانى را كه به سوى قبرهايشان مىبرند و سپس وارد قبر مىشوند ، نه ركبانند و نه ضيفان .
( 6 ) « اجداث » ، جمع « جدث » ( بروزن قفس ) به معناى قبر است .