مىدهد ، مىفرمايد : « مگر شما در جايگاه پيشينيان خود زندگى نمىكنيد ؟
همانها كه عمرشان از شما طولانىتر و آثارشان پا بر جاتر و آرزوهايشان درازتر ، و نفراتشان فزونتر و لشكرهايشان انبوهتر بود ؟ » ( أ لستم في مساكن من كان قبلكم اطول أعمارا و أبقى آثارا و ابعد آمالا و اعدّ عديدا « 1 » و اكثف « 2 » جنودا ) .
در اين بخش از خطبه امام به پنج امتياز از پيشينيان اشاره مىكند : طول عمر ، بقاى آثار ، درازى آرزوها ، فزونى جمعيّت و كثرت لشكرها . امتيازاتى كه سبب برترى آشكار آنها مىشد ولى هيچ يك از اين امور نتوانست از نفوذ سيل فنا به قصرها و خانههاى آنها جلوگيرى كند ، سرانجام همچون برگهاى خشكيدهء درختان يا پركاه ، روى اين سيلاب غلطيدند و رفتند .
امام عليه السّلام در همين راستا اضافه مىفرمايد : « آنها دنيا را پرستيدند چه پرستيدنى ، و آن را بر همه چيز مقدّم داشتند چه مقدّم داشتنى ، اما سرانجام بدون زاد و توشهاى كه آنها را به منزلگاه ( ابدى ) برساند و بدون مركبى كه اين راه ( پر خوف و خطر ) را بپيمايند از آن كوچ كردند » ( تعبّدوا للدّنيا أيّ تعبّد و آثروها أيّ ايثار ، ثمّ ظعنوا عنها به غير زاد مبلّغ و لا ظهر قاطع ) .
آرى ! آنها با آن همه تلاش و كوشش در طريق بندگى دنيا و به كار گرفتن تمام نيروها و استعدادشان در اين طريق ، بهرهاى از آن نبردند و در راه طولانى آخرت كه جز با زاد و توشهء تقوا و مركب ايمان قابل پيمودن نيست بىزاد و مركب به راه افتادند .
هامش
( 1 ) « عديد » به معنى « عدد » است و گاه به معنى شبيه و مانند نيز آمده و در خطبهء بالا به همان معنى اوّل مىباشد .
( 2 ) « اكثف » افعل تفضيل از « كثيف » به معنى زياد و پر پشت است .