بىعدالتىها داشت هر چند اين شورش نيز سرچشمهء مظالم و جنايتهاى بى شمارى شد .
در اين جا ذكر چند مطلب لازم به نظر مىرسد :
1 - بعضى از نويسندگان ، شورش « صاحب زنج » را به قيام بردگان در « ايتاليا » به رهبرى « اسپارتاكوس » تشبيه كردهاند كه در سال 73 قبل از ميلاد قيام كرد و گروه عظيمى از بردگان را گرد خود جمع كرد و با ثروتمندان و مرفّهين جنگيد و پيروزيهايى بدست آورد و سرانجام با 40 هزار برده در سال 71 قبل از ميلاد به قتل رسيد ولى ظاهر اين است كه قيام « صاحب زنج » تفاوت بسيار با قيام او داشته ، چرا كه قيام « صاحب زنج » بسيار گستردهتر بود و سرانجام حكومتى تشكيل داد كه بر بخش عظيمى از عراق و ايران سلطه داشت و 14 سال به طول انجاميد ، ولى به هر حال او مردى خونخوار و بىرحم و جنايتكار بود هر چند بهانههاى نسبتا منطقى براى شورش و قيام خود داشت .
2 - همان گونه كه گفتيم « صاحب زنج » خود را « على بن محمّد » مىناميد و از نوادههاى امام سجّاد عليه السّلام و لقب علوى را براى خود انتخاب كرده بود ولى ظاهرا اين امر واقعيت نداشت تنها براى اين بود كه به كار خود مشروعيتى بخشد و از آبروى خاندان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و امير مؤمنان على عليه السّلام در ميان مسلمين بهره گيرد .
لذا در حديثى از امام حسن عسكرى عليه السّلام مىخوانيم : « صاحب زنج ليس منّا أهل البيت ؛ صاحب الزنج از ما اهل بيت نيست » « 1 » .
همان گونه كه از بحثهاى سابق بدست آمد شورش « صاحب زنج » در اواخر
هامش
( 1 ) بحار الانوار ، جلد 63 ، صفحهء 197 .