حين اعتكرت « 1 » علينا حدابير السّنين « 2 » ، و أخلفتنا « 3 » مخايل « 4 » الجود « 5 » ) .
تعبيرات بسيار حساب شدهاى كه امام عليه السّلام در اين دعا به كار برده ، از يكسو شدّت سوز آن حضرت و مردم را بيان مىكند ، و از سوى ديگر ترسيم دقيقى از حادثه را به همراه دارد زيرا « حدابير » كه جمع « حدبار » است در مورد شترى به كار مىرود كه از شدّت لاغرى ( به خاطر گرسنگى يا راه رفتن زياد ) استخوانهاى كوهانش كاملا نمايان گشته ، و گوشتها از روى آن برچيده شده است ، امام عليه السّلام در اين تشبيه زيبا خشكسالىهاى پى در پى را به چنين شترى تشبيه فرموده كه به يقين منظرهء آن اسفناك و سوار شدن بر آن بسيار مشكل و طاقت فرساست .
تعبير به « آنّه » و « حانّه » كه هر دو در مورد حيوانى كه ناله سر داده است به كار مىرود يكى در مورد گوسفندان و ديگرى در مورد شتران اشاره به اين است كه تمام حيوانات در آن خشكسالى شديد نالان شده بودند .
و با توجّه به اين كه قسمت عمدهء سرزمين عراق در ميان دو نهر عظيم « دجله » و « فرات » واقع شده كه از پر آبترين نهرهاى منطقهاند معلوم مىشود خشكسالى در آن سالها به قدرى شديد بوده كه حتّى مردم عراق را براى نيازهاى ابتدايى حيوانات ، سخت در فشار قرار داده بود ، ( قراين نشان
هامش
( 1 ) « اعتكرت » از مادّهء « عكر » ( بر وزن مكر ) به معنى حمله كردن شديد گرفته شده است .
( 2 ) « سنين » اسم جمع است و به معنى سالها مىآيد ولى معمولا در تعبيراتى مثل جملهء بالا به معنى خشكسالى و قحطى است ( در قاموس اللغه براى « سنه » دو معنى ذكر كرده : يكى سال و ديگرى قحطى است ) .
( 3 ) « أخلفتنا » از مادّهء « خلاف » به معنى تخلّف كردن گرفته شده است .
( 4 ) « مخايل » جمع « مخيله » ( بر وزن قبيله ) به معنى ابرى است كه انسان اميد باران از آن دارد .
( 5 ) « جود » به فتح جيم جمع « جائد » به معنى باران پر پشت و « جود » به ضمّ جيم به معنى بخشش است .