وسيعترى در برابر خود مىبينيم . همين طور در مورد حلال و حرام ، غذاهاى حلال در مقابل غذاهاى حرام بسيار بيشتر است معاملات حلال در مقايسه با معاملات حرام افزونتر است . زنانى كه ازدواج با آنها حلال است نسبت به زنانى كه ازدواج با آنها حرام است ، بسيار بيشترند « 1 » بنا بر اين اطاعت فرمان خدا و رعايت حلال و حرام ، انسان در تنگنا قرار نمىدهد و اين در واقع پاسخى است براى آنها كه دين خدا را مجموعهاى از محدوديّتها و ممنوعيّتها مىپندارند .
به اين ترتيب امام عليه السّلام همگان را تشويق مىكند كه گناهان و محرّمات را كه تعدادشان محدود است رها سازند و در جادّهء وسيع حلال و مباح گام نهند و مطمئن باشند ، مشكلى نه در زندگى مادى و نه در زندگى معنوى آنها فراهم نخواهد شد .
در واقع اين اشاره به همان چيزى است كه در قرآن مجيد آمده : «
« هُوَ اجْتَباكُمْ وَ ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ »
؛ خداوند در دين تنگنايى براى شما قرار نداده است » « 2 » . و در حديث شريف نبوى مىخوانيم : « بعثني بالحنيفيّة السّهلة السّمحة ؛ من به آيين خالص و آسان مبعوث شدم » « 3 » .
در جاى ديگر مىخوانيم : «
« فَكُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ حَلالًا طَيِّباً وَ اشْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ إِنَّما حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَ الدَّمَ وَ لَحْمَ الْخِنْزِيرِ وَ ما أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ »
؛ پس ، از آنچه خدا روزيتان كرده است حلال و پاكيزه بخوريد و شكر نعمت خدا را به جا آوريد ، اگر او را مىپرستيد ، خداوند
هامش
( 1 ) در حقيقت جمله ان الّذي امرتم به . . . اشاره به احكام خمسهء تكليفيه است و جمله ما احل لكم . . . ناظر به « احكام وضعيه » مىباشد بنا بر اين دليلى ندارد كه ما اين دو جمله را مترادف و تأكيد يكديگر بدانيم آن گونه كه بعضى از شارحان نهج البلاغه ذكر كردهاند .
( 2 ) حج ، آيهء 78 .
( 3 ) بحار الأنوار ، جلد 22 ، صفحهء 264 .