آيا فرشتگان ، وجود مادّى هستند و صعود و نزولى نسبت به آسمانها دارند يا اينكه منظور از اين صعود و نزول ، صعود و نزول معنوى است ؟ « مفسّران نهج البلاغه » تفسيرهاى متفاوتى در اين زمينه دارند . آنچه موافق ظاهر جملههاى بالا و بسيارى از روايات و حتّى آيات قرآن مجيد است ، اين است كه آنها وجودات نوريّهاى هستند كه در عين لطافت ، جنبهء جسمانى نيز دارند ؛ هر چند به خاطر همان لطافت ، براى ما قابل مشاهده نباشند و در اين صورت صعود و نزول ، و رفت و آمد براى آنها تصوّر مىشود .
به خواست خداوند در فراز آيندهء همين خطبه كه پيرامون ملائكه بحث مىكند ، سخنان بيشترى در اين زمينه خواهيم داشت .
سؤال ديگرى كه در اينجا مطرح مىشود اين است كه مگر خداوند مكانى در آسمانها دارد كه فرشتگان پيام او را از آسمان بالا به زمين مىآورند و اعمال بندگان را از زمين نزد او به سوى آسمانها مىبرند ؟ به يقين ، چنين چيزى دربارهء خداوند كه ما فوق عالم مادّه است و زمان و مكان و اجزايى براى او تصوّر نمىشود ، امكان پذير نيست ! پس چگونه فرشتگان از نزد او پيام مىآورند و اعمال بندگان نزد او مىبرند ؟
با توجّه به يك نكتهء دقيق ، پاسخ اين سؤال روشن مىشود و آن اينكه درست است زمين و آسمان همه از مخلوقات خداست ، ولى مراكزى در اين جهان مادّه وجود دارد كه محل تابش انوار الهى يا به تعبير ديگر ، داراى قداست خاصّى است .
همان گونه كه در روى زمين هم ، همه جا شبيه هم نيست ؛ مثلا موسى بن عمران عليه السّلام براى گرفتن پيام خدا به كوه طور مىرود و پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله در آغاز به غار حرا مىرفت ؛ در حالى كه هيچ يك از آنها نزديكتر به خدا از ديگرى نبود ، ولى قداست محل سبب مىشود كه در مكانهايى همچون طور و حرا و مسجد الحرام و مانند آن انوار الهيّه ، بيشتر باشد .
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 82
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٨٢