تعبير به « قلّة غفلتهم عن أمرك » نشان مىدهد كه غفلت براى فرشتگان نيز امكان پذير است ، ولى بسيار كم و ناچيز مىباشد . و رواياتى كه دربارهء ترك اولاى بعضى از فرشتگان وارد شده ، شاهد اين مدّعاست . بنابر اين ، نيازى به توجيه تكلّف آميز بعضى از « شارحان نهج البلاغه » كه « قلّت » را به معناى « عدم » گرفتهاند ، نيست .
به هر حال ، جايى كه فرشتگان كه هزاران هزار سال در خطّ عبادت و اطاعت خدا هستند چنين باشند ، ما با اين عبادت و اطاعت ناچيز چگونه خواهيم بود ؟ ! اين نكته نيز حائز اهميّت است كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله با توجّه به حديث معروف « ما عبدناك حقّ عبادتك ، و ما عرفناك حقّ معرفتك ؛ ما هرگز حقّ عبادت تو را بجا نياورديم و آنچه را شايستهء معرفت توست ، پيدا نكرديم » « 1 » . التفات به اين حقيقت - يعنى عدم معرفت و عبادت شايسته در برابر عظمت پروردگار - داشته است ؛ در حالى كه جملههاى بالا در كلام على عليه السّلام نشان مىدهد كه فرشتگان توجّه به اين نكته ندارند و شايد آيهء
« وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَ نُقَدِّسُ لَكَ »
« 2 » نيز دليل ديگرى بر اين معنا باشد و اين برترى انسان را نسبت به فرشتگان روشن مىسازد .
هامش
( 1 ) مرحوم علّامهء مجلسى در جلد 68 بحار الانوار ، صفحهء 23 ، حديث فوق را از پيامبر اكرم ضمن توضيحات خود براى بعضى از احاديث ، بيان فرموده است .
( 2 ) سورهء بقره ، آيهء 30 .