مىشود : ) همگى نزد ما آمديد همان گونه كه نخستين بار شما را آفريديم ، امّا شما گمان مىكرديد ما هرگز موعدى برايتان قرار نخواهيم داد » . « 1 » پيام اين اوصاف الهى اين است كه ما بدانيم او از همه چيز و حتّى از اسرار درون ما كاملا آگاه است ؛ اگر از خلق پنهان كنيم از خالق پنهان نخواهد بود و نيز بدانيم در اين جهان هر چه باشيم و به هر جا برسيم آخرين منزلگاه ما دادگاه عدل او است و به يقين ، توجّه به اين اوصاف ، اثر عميقى در باز داشتن از گناه و نافرمانى حق دارد .
در ادامهء اين سخن باز براى تأكيد بر قدرت پروردگار و بازگشت همه موجودات زنده به سوى او مىفرمايد : « ناصيه ( و زمام ) اختيار هر جنبندهاى به دست تو است و بازگشت همهء نفوس به سوى تو مىباشد » . ( بيدك ناصية كلّ دابّة ، و إليك مصير كلّ نسمة ) .
با توجّه به اينكه « ناصية » به معناى موى پيش سر است و براى رام كردن و تسليم نمودن حيوانات موى پيش سر آنها را محكم مىگيرند ، تعبير فوق به معناى تسليم همهء جنبندگان در برابر ارادهء مطلقه پروردگار است .
تعبير به « كلّ نسمة » با توجّه به اين كه « نسمة » در اصل به معناى وزش ملايم نسيم است و سپس به روح موجودات زنده و خود آنها اطلاق شده ، اشاره به اين مىباشد كه هر موجود زندهاى سرانجام به سوى تو باز مىگردد و در محضر عدل تو حاضر مىشود .
در هفت جملهء پايانى اين بخش از خطبه ، امام عليه السّلام مسألهء عظمت قدرت و آفرينش خداوند و اهميّت نعمتهاى دنيا و آخرت را با تعبيراتى بسيار زيبا و گويا و رسا بيان فرموده است .
در پنج جملهء نخست ، در مورد عظمت خداوند و آفرينش او مىفرمايد :
هامش
( 1 ) سورهء كهف ، آيهء 48 .