كه در روايات اسلامى با تشبيهات مختلفى آمده . گاه « مزرعه » گاه « پل » و گاه « تجارتخانه » شمردهاند ، كه شرح آن ذيل خطبهء 28 گذشت .
ولى در خطبهء مورد بحث و بعضى ديگر از خطبههاى نهج البلاغه ، دنيا تشبيه به ميدان تمرين و آخرت تشبيه به ميدان مسابقه شده ؛ تشبيهى بسيار رسا و گويا . در واقع انسانها در اين ميدان با آموزشهاى عقيدتى و پرورشهاى اخلاقى ، چنان قوى و نيرومند مىشوند كه در ميدان مسابقهء آخرت مىتوانند به سرعت در بهشت جاى گيرند و در آسمان قرب خدا پرواز كنند . و اين كه در خطبهء بالا ، « تصديق » به عنوان « منهاج و « صالحات » به عنوان « منار » آمده ، اشاره به همين آموزش و پرورش الهى است .
از اين تشبيه نكات زير استفاده مىشود :
الف ) سعادت و نجات در آخرت را بىحساب به كسى نمىدهند ؛ بلكه در پرتو سازندگىهاى فكرى و اخلاقى و عملى خواهد بود .
ب ) با پايان دنيا پروندهء اعمال بسته مىشود و قيامت جاى حساب است نه عمل همانگونه كه ميدان مسابقه جاى تمرين نيست .
ج ) جايزهء اين مسابقه ، برترين جوائز است ! چرا كه اين مسابقه برترين مسابقهها است .
د ) تفاوت درجات و مراتب انسانها با اعتقاد اعمال و اخلاق آنها ارتباط دارد .
ممكن است گروهى بهشتى باشند ، ولى هر كدام در مقامى از مقامات بهشت ؛ همانگونه كه شركت كنندگان در يك مسابقه ، نفر اوّل و دوم و سوم دارند كه هر كدام جايزهء متناسب رتبهء خود مىگيرند .
ه ) هيچ چيز از اعمال و رفتار ما در دنيا از ميان نمىرود و آثار همه باقى مىماند .
همانگونه كه آثار همهء تمرينات براى مسابقه دهندگان محفوظ است . اين همان
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 477
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٧٧