شرح و تفسير اى برتر از خيال و قياس و گمان و وهم !
امام عليه السّلام در اين فراز ، براى تبيين هر چه بيشتر حقيقتى كه در فراز قبل ، دربارهء نارسايى عقل انسانها از درك كنه صفات خدا آمده بود ، تعبيرات عميقتر و گوياترى دارد و ضمن يك قضيّهء شرطيّه - كه با چهار شرط معطوف به هم و دو جزاى شرط آمده است - اين حقيقت را كاملا برملا ساخته كه هر انسانى ، هر قدر عميق فكر كند و از طريق عقل و شهود براى رسيدن به كنه صفات خدا تلاش نمايد ، هرگز به جايى نمىرسد و نبايد هم برسد ؛ چرا كه او ذاتى است فوق « ما لا يتناهى بما لا يتناهى ؛ بى نهايت بالاتر از بى نهايت » و عقول انسانى از هر نظر متناهى و محدود است ، مىفرمايد :
« او خداوند توانايى است كه اگر نيروى اوهام و انديشه ها براى درك گستره قدرتش به كار افتد ، و افكار بلند مبرّاى از وسوسهها براى فهم عميق غيب ملكوتش به جولان درآيد ، و قلبهاى مملوّ از عشق به او براى پى بردن به كيفيّات صفاتش به كوشش پردازد و عقلهاى پر توان ، با دقّت و باريك بينى هر چه بيشتر براى درك ذات پاكش - در آنجايى كه توصيفات بشرى به آن نمىرسد - گام بردارد ، دست ردّ بر سينهء همهء آنها مىگذارد ، و همه را به عقب مىراند ، در حالى كه در تاريكىهاى غيب براى خلاص خويش به خداوند سبحان پناه مىبرند ؛ ( و از گرفتار شدن در دام شرك و تشبيه بيمناكند ) . ( هو القادر الّذي إذا ارتمت « 1 » الأوهام ، لتدرك منقطع « 2 » قدرته . و حاول الفكر المبرّأ من خطرات الوساوس أن يقع عليه في عميقات غيوب ملكوته ، و
هامش
( 1 ) « ارتمت » از مادّهء ( رمى » ( بر وزن نهى ) به معناى تير انداختن است و از آنجايى كه تيرها با سرعت حركت مىكنند جملهء « إرتمت » در اينجا اشاره به سرعت حركت انديشه است .
( 2 ) « منقطع » به معناى جايى است كه چيزى قطع مىشود و چون معمولا در پايان ، قطع صورت مىگيرد ، « منقطع » به معناى منتها و پايان چيزى آمده است .