كننده ، ميدان آزمون آنها است و متأسّفانه مردم كوفه و عراق ، در آن زمان در اين آزمونها روسفيد نبودند و بارها بىوفايى و عدم استقامت و سستى و تنبلى خود را نشان داده بودند .
به همين جهت ، امام عليه السّلام در جملههاى بعد نخست به آنها نفرين مىكند ، سپس با دو تشبيه گويا از وضع روانى آن جمعيّت ، آخرين سخن را دربارهء آنها بيان مىفرمايد . مىگويد : « دستهايتان خاك آلود باد ! ( و بر خاك مذلّت بنشينيد ) » .
( تربت « 1 » أيديكم ) .
« اى كسانى كه به شتران بىساربانى مىمانيد كه هرگاه از يك سو جمعشان كنند ، از سوى ديگر پراكنده مىشوند ! » . ( يا أشباه الإبل غاب عنها رعاتها ! ) .
اين تشبيه ، تعبير روشنى از جهل و نادانى و عدم انضباط آنها است . نخست آنها را به حيوانات تشبيه مىكند و سپس به نداشتن صاحب نافذ الكلام .
روشن است جمع كردن شتران توسط ساربانها ميسّر است و آنها به نداى هر كس گوش نمىدهند ؛ به همين دليل ، اگر ديگرى بخواهد آنها را جمع كند ، به مقصود خود نائل نمىشود .
امام عليه السّلام در ادامهء اين سخن ، سوگند ياد مىكند و مىفرمايد : « به خدا سوگند ! من دربارهء شما چنين گمان مىكنم كه اگر جنگ سختى روى دهد ، و آتش آن زبانه كشد ، از گرد فرزند ابو طالب جدا مىشويد همانند جدا شدن زن ( هنگام وضع حمل ) از نوزاد خويش ! » . ( و اللّه لكأنّي بكم فيما إخالكم : أن لو حمس « 2 » الوغى « 3 » ، و حمي « 4 »
هامش
( 1 ) « تربت » از مادّهء « تراب » به معناى خاك گرفته شده و « تربت أيديكم » در اصل به اين معنا است كه دستانتان خاك آلود باد ! ولى اين واژه به معناى خسارت و فقر نيز به كار مىرود ؛ زيرا افراد زيان كار و فقير گويى به زمين خوردهاند و دستانشان خاك آلوده شده است !
( 2 ) « حمس » از مادّهء « حمس » ( بر وزن قفس ) به معناى شدّت است و « حماسه » و « تمحّس » به معناى تشديد ، مخصوصا در جنگها آمده است .
( 3 ) « وغى » در اصل به معناى سر و صداى جنگاوران در ميدان نبرد است و گاه به خود جنگ هم گفته مىشود و در اينجا به همين معنا است .
( 4 ) « حمى » از مادّهء « حمى » ( بر وزن سعى ) به معناى شدّت حرارت است . « ضراب » در اينجا به معناى زد و خورد و جنگ مىباشد .