گمراهى شما شود . آنها قطعا بر باطلند ، ولى در باطل خود كوشا و مصمّماند و گوش بر فرمان معاويه دارند ؛ ولى شما با اينكه در مسير حق گام برمىداريد ، افرادى سست و بىاراده و در برابر فرماندهء خود ، سركش و عصيانگريد و اين صفات در هر كس و هر قوم و ملّتى باشد ، سرنوشتى جز شكست نخواهد داشت .
و عجب اينكه ، همين سخن را « مسلم بن عقبه » ( همان كسى كه از سوى يزيد ، فرماندهء لشكرى بود كه مدينه را به خاك و خون كشيد ) در برابر اهل شام هنگامى كه مىخواست آنها را به ميدان نبرد بكشاند تكرار كرد . گفت : اى مردم شام ! شما از نظر شخصيّت و نسب برترين عرب نيستيد ؛ جمعيّت شما نيز بيش از ديگران نيست و منطقهء زندگى شما نيز گستردهتر نمىباشد . اگر شما بر دشمنانتان پيروز مىشويد ، تنها به خاطر انضباط و اطاعت از پيشوايان ، و ايستادگى در برابر دشمن است ؛ در حالى كه دشمنان شما چنين نيستند . « 1 » سپس به نكتهء مهمّى در اين رابطه اشاره كرد ، مىفرمايد : « امتها همواره از ظالم زمامدارانشان در وحشتند ، ولى من از ظلم پيروانم بيمناكم ! » ( و لقد أصبحت الأمم تخاف ظلم رعاتها ، و أصبحت أخاف ظلم رعيّتي ) .
هميشه در طول تاريخ ، ملّتها از حكومتهاى خود كامهء خود و مظالم آنها در وحشت و اضطراب بودند ، به گونهاى كه اين يك امر طبيعى محسوب مىشود ؛ ولى اين مسأله در مورد امام عليه السّلام دگرگون شد ! هيچ كس ترسى از ظلم و ستم او نداشت ، چرا كه كمترين ظلم و ستمى از او سر نمىزد و به عكس ، امام پيوسته نگران كارشكنىها ، بىوفايىها ، توطئهها و ندانم كارىهاى اصحابش بود ؛ و البتّه چنين افرادى بايد سرانجام زير چكمهء ستمگران ، پايمال شوند و شدند .
سپس مطلب را باز كرده و انگشت روى نقاط ضعف عجيب كوفيان و عراقيان آن
هامش
( 1 ) ابو مخنف ، طبق نقل شرح نهج البلاغهء مرحوم تسترى ، جلد 10 ، صفحهء 596 . ( با كمى تلخيص ) .