طريق باطل زمامدارانشان ، سريع و كوشا هستند ؛ در حالى كه شما در اداى حقّ من سستى مىكنيد ، امّتها همواره از ظلم زمامدارانشان در وحشتند ، ولى من از ظلم پيروانم بيمناكم ! من شما را براى جهاد با دشمن برانگيختم ، امّا حركت نكرديد ؛ به گوش شما خواندم ، امّا نشنيديد ؛ در آشكار و نهان شما را ( براى جهاد ) دعوت كردم ، اجابت ننموديد ؛ به شما اندرز دادم ، ولى نپذيرفتيد . آيا شما حاضرانى همچون غايبان هستيند و بردگانى در قيافهء مالكان ؟ ! پيوسته حكمتهاى الهى را بر شما مىخوانم ، ولى از آن مىگريزيد و با اندرزهاى رسا شما را موعظه مىكنم ، ( امّا ) پراكنده مىشويد .
شما را به مبارزهء با ظالمان ترغيب مىكنم ، امّا هنوز سخنانم به آخر نرسيده ، مىبينم همچون « قوم سبأ » متفرّق مىشويد ! به مجالس خود باز مىگرديد و يكديگر را از اين مواعظ بر مىگردانيد ، صبحگاهان شما را مستقيم مىسازم ولى شامگاهان همچون كمان خميدهء سخت و محكمى كه نه كسى قدرت صاف كردن آن را دارد و نه خودش قابليّت صاف شدن را ، به سوى من باز مىگرديد !
شرح و تفسير شما بردگانى هستيد در قيافهء اربابان !
همان گونه كه در بحث « خطبه در يك نگاه » اشاره شد ، هدف اصلى اين خطبه برانگيختن مردم عراق براى مقابلهء با بيدادگران شام ( معاويه و لشكر او ) است و امام عليه السّلام از طرق مختلف براى رسيدن به اين هدف بهره مىگيرد .
نخست مىفرمايد : « اگر خداوند ، ظالم و ستمگر را ( چند روزى ) مهلت دهد ، چنان نيست كه فرصت مجازات او از دستش برود » . ( و لئن أمهل الظّالم فلن يفوت أخذه ) .
« او در كمينگاه ، بر سر راه ستمگر است و گلوى وى را در دست دارد ؛ هر زمان