( الّلهمّ و لكلّ مثن على من أثنى عليه مثوبة من جزاء أو عارفة من عطاء ؛ و قد رجوتك دليلا على ذخائر الرّحمة و كنوز المغفرة ) .
اين تعبير ممكن است به معناى تقاضاى رحمت عظيم و مغفرت گستردهء خدا باشد ، يا به معناى تقاضاى استعداد و توفيق كسب شايستگىها براى وصول به آنها بوده باشد .
فرق ميان « جزاء » و « عارفه » ممكن است اين باشد كه « جزاء » به عنوان پاداش عمل است و « عارفه » به معناى فضل و رحمت الهى - اضافه بر پاداش - است و از آنجا كه خداوند به فضل و عطا معروف است ، تعبير به « عارفه » شده است . ( در واقع « عارفه » در اينجا به معناى معروف است ) .
سپس مىافزايد : « خداوندا ! اين وضع كسى است كه تو را در توحيد خاصّ خودت ، يكتا شمرده و غير تو را مستحقّ اين ستايشها و مدحها نمىداند . ( خداوندا ! ) من به تو نياز دارم ، نيازى كه جز فضل تو نمىتواند آن را بر طرف سازد و پريشانم ، پريشانى و فقرى كه جز بخشش ، وجود تو نمىتواند آن را بر طرف سازد » . ( الّلهمّ و هذا مقام من أفردك بالتّوحيد الّذي هو لك ، و لم ير مستحقّا لهذه المحامد و الممادح غيرك ؛ و بي فاقة إليك لا يجبر مسكنتها إلّا فضلك ، و لا ينعش « 1 » من خلّتها « 2 » إلّا منّك وجودك ) .
در واقع امام عليه السّلام مىخواهد اين حقيقت را بازگو كند كه من تنها ثناى تو مىگويم و تنها به تو اميد بستهام و حلّال مشكلات من تنها تويى ! كه اين همان حقيقت توحيد صفات و توحيد افعالى است .
سرانجام با دو دعاى بسيار جامع و پر معنا ، اين خطبهء عظيم و بىنظير را پايان مىبخشد ؛ عرضه مىدارد : « حال كه چنين است رضاى خود را در اين موقعيت به ما
هامش
( 1 ) « ينعش » از مادّهء « نعش » در اصل به معناى بلند كردن و رهايى بخشيدن است ( و جسد بىجان آدمى را از اين جهت نعش مىگويند كه بلند مىكنند و به محلّ مناسبى منتقل مىسازند ) .
( 2 ) « خلّه » به معناى احتياج و فقر است و به معناى لاغرى هم آمده است .