بعضى چنين تصوّر مىكنند كه واقعا ترازوهايى همچون ترازوهايى عالم دنيا ( منتهى دقيقتر و سنجيدهتر ) در آن روز برپا مىشود ، به همين دليل ، ناچار شدهاند كه بگويند بر اثر تجسّم اعمال و اخلاق ، اين امور معنوى وزنى به خود مىگيرد كه در ترازوها قابل سنجش است ، ولى بىشك چنين نيست . سنجش و توزين هر چيز متناسب با آن است . امروز كلمهء « ميزان » را در « ميزان الحرارة » و « ميزان الهواء » و مانند آن به كار مىبريم ، در حالى كه ترازويى در كار نيست . حتّى واژهء « ميزان » در امور معنوى و غير مادّى هم زياد به كار مىرود . حقيقت اين است كه عالم آخرت جهان ديگرى است ، بسيار گستردهتر از جهان محدود ما ، كه حتّى تصوّر ابعاد و حدود و جزئياتش براى ما زندانيان عالم دنيا مشكل است ، هر چند كليّات آن را اجمالا مىدانيم .
به هر حال ، در آن روز اعمال و نيّات و خلقيّات و ايمان ما ، با ترازوهاى سنجش مخصوص ، دقيقا سنجيده مىشود ، چرا كه اجراى عدالت بدون سنجش دقيق امكانپذير نيست . درست است كه خدا همهء اينها را قبل از سنجش مىداند ، ولى بايد حجّت بر انسانها نيز تمام شود و اجراى عدالت را با چشم خويش ببينند .
به دنبال اين سنجش دقيق ، حسابرسى آغاز مىشود ، حسابى بسيار دقيق و سريع كه شايد به اندازهء يك چشم بر هم زدن بيشتر به طول نيانجامد و در سايهء اين حسابرسىها ، استحقاق افراد براى پاداش و كيفر ، بر همه روشن مىشود .
بديهى است كه اگر انسان وزن و حساب زندگى مادّى خود را براى مدّت طولانى به فراموشى بسپارد و روزى ناگهان به فكر وزن و حساب بيفتد ، اى بسا گرفتار خسرانهاى وحشتناكى مىشود كه راه جبران بر آن بسته است . لذا انسانهاى هوشيار ، در فواصل كوتاه به حساب و كتاب خود رسيدگى مىكنند .
امام عليه السّلام در جملههاى بالا مىفرمايد : براى اين كه در روز قيامت ، در برابر ميزان و
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 653
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٦٥٣