است ، شب تاريك ، آرامبخش است و خواب در ظلمت ، اثر عميقى در بازسازى روح و جسم دارد ، همان گونه كه درياى آرام ، آمادهء بهرهگيرى براى كشتىرانى ، ماهىگيرى و استخراج لؤلؤ و مرجان است .
« جبل ذو فجاج » ( كوه ، با راههاى وسيع ) اشاره به اين است كه اگر كوهها مانند ديوارهاى بلند به هم پيوستهاى بودند ، مناطق روى زمين را از يكديگر جدا كرده و رفت و آمد در سطح زمين مشكل مىشد ، امّا خداوند به حكمتش آنها را از هم بريده و جادّههاى وسيعى براى عبور و مرور در ميان آنها قرار داده است .
« فجّ ذو اعوجاج » ( درّههاى پر پيچ و خم ) ممكن است اشاره به اين نكتهء لطيف باشد كه اگر پيچ و خم درّهها نبود و سيلابها به صورت مستقيم و سريع حركت مىكردند ، همه چيز را در مسير خود ويران مىساختند ، ولى پيچ و خم درّهها ، سيلابها را مهار كرده و تحت كنترل قرار مىدهد .
« أرض ذات مهاد » اشاره به زمينهاى گستردهء آرام است . اگر لرزشها و زلزلهها - كه عوامل گوناگونى از درون و برون زمين دارند - سطح زمين را ناآرام مىساختند ، نه خانه و كاشانهاى در آن بنا مىشد و نه مهد استراحت انسانها بود .
« خلق ذو اعتماد » ( خلق صاحب قدرت ) اشاره به توانايىهاى روحى و جسمى است كه خدا به انسانها داده و آنها را براى وصول به مقاصدى كه دارند ، آماده مىسازد .
سپس امام عليه السّلام در ادامهء اين سخن مىفرمايد : « ( خداوندى كه داراى اين اوصاف است ، نشانههاى وجودش جهان را پر كرده و قادر و توانا بر همه چيز است و از ازل وجود داشته ) چنين خداوندى با اين صفات ، پديد آورندهء موجودات و وارث آنهاست . » ( ذلك مبتدع الخلق و وارثه ) .
چرا كه همهء آنها از بين مىروند و ذات پاك او مىماند و با چنين اوصافى : « معبود خلايق است و روزى دهندهء آنها » ( و إله الخلق و رازقه ) .
چرا معبود نباشد ؟ حال آنكه تمام صفات كمالات در او جمع است . اضافه بر آن ،
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 639
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٦٣٩