سپس مىافزايد : « او چراغ روشن تاريكىها ، و بر طرفكنندهء نابينايىها و كليد حلّ مبهمات و دور كنندهء مشكلات و راهنماى ( گمشدگان ) بيابانهاى زندگى است . » ( مصباح ظلمات ، كشّاف عشوات ، « 1 » مفتاح مبهمات ، دفّاع معضلات ، دليل فلوات « 2 » امام عليه السّلام با اين پنج وصفى كه به اين نموده ، نشان مىدهد كه اين بندهء آگاه و با تقوا چگونه پردههاى ظلمانى جهل را مىشكافد و چشمان نابينايان معرفت را باز مىكند ، قفلهايى كه بر درهاى مبهمات است ، مىگشايد و مشكلات مردم را حل مىكند و در بيابان زندگى ، كه بيم گمراهى و سرگردانى و اسارت در چنگال دزدان و درندگان مىرود ، مردم را به شاهراه حق و نجات ، هدايت مىكند .
سپس امام عليه السّلام در ادامهء اين سخن ، به پنج وصف ديگر از اين عالم ربّانى اشاره كرده ، مىفرمايد : « او آنجا كه لازم است سخن مىگويد و ( حقّ را به مخاطبان ، به خوبى ) تفهيم مىكند و آنجا كه لازم نيست ، سكوت مىكند و سالم مىماند » ( يقول فيفهم ، و يسكت فيسلم ) .
آرى ، سخن گفتن او ، هدف مهمى را دنبال مىكند و سكوتش هدفى ديگر ، آنجا كه بايد روشنگرى كند ، داد سخن مىدهد و مطالب لازم را تفهيم مىكند و آنجا كه در سخن گفتن بيم گناه و خطر آلودگى به معاصى است ، سكوت را ترجيح مىدهد ، هر دو براى خدا است و هر دو در طريق رضاى او است .
افرادى را مىشناسيم كه در گفتهها و نوشتههاى خود سعى در پيچيدگى و اغلاق دارند ، شايد به اين منظور كه مقام علمى خود را نشان دهند ، در حالى كه خواننده ،
هامش
( 1 ) « عشوات » جمع « عشوه » به معناى كارى است كه انسان از روى نادانى به آن اقدام مىكند ، بديهى است نتيجهء چنين كارى ، معمولا پشيمانى است و « كشّاف عشوات » كسى است كه پردههاى جهل را كنار زند و گمراهان را نجات دهد .
( 2 ) « فلوات » جمع « فلات » به معناى صحراى وسيع و گسترده است كه اگر انسان گرفتار آن شود ، راه را گم مىكند و گاه بر اثر گرسنگى يا تشنگى هلاك مىشود و « دليل فلوات » كسى است كه به اين بيابانها آگاهى دارد و سبب نجات گمگشتگان مىشود .