اثرى كه نشان دهد آنها سخن گفتهاند ، مشاهده نمىشود ، روشن مىگردد ، زيرا سؤال و جواب از اين بدن و با اين دهان مادّى نيست ، تا دنبال چنين اثرى باشيم .
از جمله امورى كه بر صحّت كلام « علّامهء مجلسى » گواهى مىدهد آيهء شريفهء
« رَبَّنا أَمَتَّنَا اثْنَتَيْنِ وَ أَحْيَيْتَنَا اثْنَتَيْنِ »
؛ پروردگارا ! ما را دوبار ميراندى و دوبار زنده كردى » « 1 » مىباشد ، اين سخن را گنهكاران در قيامت در پيشگاه خدا مىگويند و نشان مىدهد كه « احيا » دو مرتبه بيشتر صورت نگرفته : يكى در دنيا و ديگرى در قيامت . اگر اين بدن جسمانى در قبر پاسخگو باشد ، بايد حيات موقّتى نيز در قبر پيدا كند و در نتيجه ، انسان صاحب سه حيات و سه مرگ خواهد شد ( : حيات در دنيا و حيات در قبر و حيات در قيامت ، و مرگ قبل از حيات در دنيا ، و مرگ در پايان عمر ، و مرگ بعد از حيات در قبر ) .
به اين ترتيب ، نبايد ترديد كرد كه سؤال و جواب از روح انسان ، در قالب برزخى صورت مىگيرد و اگر در خطبهء شريفهء بالا آمده است : « أقعد في حفرته ، او را در قبر مىنشانند . » اشاره به همين معنا است و گرنه بسيارى از قبرها ، مخصوصا قبرهاى بدون لحد ، گنجايش نشستن انسان را ندارد .
هامش
( 1 ) سورهء غافر ، آيهء 11 .