« محقّق خويى » در « منهاج البراعة » ( شرح نهج البلاغه ) مىگويد : مسلمانان اتفاق نظر دارند كه سؤال قبر ، حق است ، بلكه مىتوان آن را از ضروريّات دين شمرد ، تنها گروه اندكى از ملحدان به مخالفت با آن برخاستهاند . . . در حديثى از امام صادق عليه السّلام آمده است :
« ليس من شيعتنا من أنكر ثلاثة : المعراج و سؤال القبر و الشّفاعة
، كسى كه سه چيز را انكار كند از پيروان ما نيست : معراج ، سؤال قبر و شفاعت » . « 1 » روايات فراوان ديگرى نيز در منابع اسلامى در اين زمينه وارد شده و در آنها آمده است : هنگامى كه انسان را در قبر مىگذارند ، دو فرشته به سراغ او مىآيند و از اصول عقايد او ، توحيد و نبوّت و ولايت امامان عليهم السّلام پرسش مىكنند و حتّى مطابق بعضى از اين روايات ، از چگونگى صرف عمر و طريق كسب اموال و صرف آنها نيز پرسش مىكنند ، چنانچه از مؤمنان راستين باشد ، به خوبى از عهدهء پاسخ برمىآيد و مشمول رحمت و عنايات الهى مىشود و اگر از گنهكاران منحرف ، باشد در پاسخ اين سؤالات در مىماند و گرفتار عذاب دردناك برزخى مىشود .
اين نكته قابل توجّه است كه از قراين موجود در روايات استفاده مىشود كه سؤال و جواب قبر ، يك سؤال و جواب سادهء معمولى نيست ، كه انسان مطابق ميل خود پاسخ گويد و خود را نجات دهد ، بلكه سؤالى است كه پاسخ آن از درون جان انسان و متن عقايد و اعمال او برمىخيزد . گويى جوابى است از عمق تكوين و باطن انسان و در حقيقت اين نخستين دادگاه عدل الهى است كه در آغاز ورود او به عالم برزخ ، انجام مىگيرد .
به تعبيرى ديگر : حادثهء سنگين مرگ ، به قدرى عظيم است كه انسان را به كلّى از خود بىخود مىكند و روح او گويى محتوايش را از دست مىدهد ، مگر اين كه در چيزى ، آن چنان ثابت قدم باشد ، كه در برابر چنين حادثهاى نيز به فراموشى سپرده نشود .
هامش
( 1 ) منهاج البراعة ، جلد 6 ، صفحهء 40 - 41 .