روضة من رياض الجنّة ، أو حفرة من حفر النّيران
، قبر ، باغى از باغهاى بهشت است يا حفرهاى از حفرههاى دوزخ » « 1 » اشارهء روشنى به اين معنا است .
به تعبير ديگر : آنچه در عالم قيامت است به شكل محدودى در برزخ نيز وجود دارد .
مىفرمايد : « بزرگترين بلا در آنجا ، آب سوزان دوزخ و ورود در جهنّم و شعلههاى برافروخته و نعرههاى آتش آن است . » ( و أعظم ما هنالك بليّة نزول الحميم « 2 » ، و تصلية « 3 » الجحيم ، و فورات « 4 » السّعير ، و سورات « 5 » الزّفير « 6 » ) .
اين همان جهنّم برزخى است كه گوشههايى از جهنّم سوزان قيامت را منعكس مىكند و اصحاب گناهان بزرگ ، در كام آن فرو مىروند . همانگونه كه قرآن مجيد دربارهء آل فرعون مىگويد :
« النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْها غُدُوًّا وَ عَشِيًّا وَ يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذابِ »
، كيفر آنها آتش است كه هر صبح و شام بر آن عرضه مىشوند و آن روز كه قيامت برپا مىشود دستور مىدهد : آل فرعون را در سختترين عذابها وارد كنيد . » « 7 » از اين تعبيرات هولناك ، به خوبى استفاده مىشود كه عذاب برزخى نيز شديد و وحشتناك است . آتشش فرياد مىزند و شعلههايش زبانه مىكشد و آب سوزانش سخت جانكاه است .
هامش
( 1 ) اين حديث را « ترمذى » در « صحيح » خود از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نقل كرده است ( جلد 4 ، كتاب صفة القيامة ، حديث 2460 ) و علّامهء مجلسى در بحار الانوار ( جلد 6 ، صفحهء 214 و 218 ) نقل كرده است .
( 2 ) « حميم » از مادّهء « حمّ » ( بر وزن غم ) به معناى گرمى است و به معناى آب بسيار داغ و سوزان نيز آمده و در عبارت بالا ، اشاره به همين معنا است . قرآن مجيد مىگويد :« فَشارِبُونَ عَلَيْهِ مِنَ الْحَمِيمِ »، آنگاه از آب سوزان مىنوشند ) ( سورهء واقعه ، آيهء 54 ) .
( 3 ) « تصليه » از مادّهء « صلى » ( بر وزن سعى ) است و « صلى » هم به معناى سوزاندن و هم به معناى داخل آتش شدن آمده است ، ولى « تصليه » معناى متعدّى دارد ، يعنى تنها به معناى سوزاندن مىآيد .
( 4 ) « فورات » جمع « فوره » به معناى جوشش است .
( 5 ) « سورات » جمع « سوره » به معناى خشم و غضب است .
( 6 ) « زفير » صداى آتش ، هنگام زبانه كشيدن است .
( 7 ) سورهء غافر ، آيهء 46 .