سپس نوجوانى در آورد » ( أم هذا الّذي أنشأه في ظلمات الأرحام ، و شغف « 1 » الأستار ، نطفة دهاقا « 2 » ، و علقة محاقا « 3 » ، و جنينا و راضعا ، و وليدا و يافعا « 4 » ) .
در واقع امام عليه السّلام در اينجا به شش مرحله از زندگانى انسان اشاره كرده است ، كه سه مرحله مربوط به دوران جنين و پيش از تولّد و سه مرحلهء ديگر مربوط به دوران بعد از تولّد است .
دورانهايى كه با سرعت مىگذرد و هر كدام ويژگى خود را دارد ، بعضى فوقالعاده شگفتانگيز و بعضى عبرتآميز است . خداوند توانا ، بر قطرهء آبى كه هيچ شكل ندارد ، در درون ظلمتهاى متراكم « مشيمه » و « رحم » و « شكم مادر » ، صورتگرى مىكند و علقهء محاق ( خون بسته شدهء فاقد شكل ) را ، زيباترين و جالبترين شكل مىدهد و بعد از نموّ كامل جنين ، با يك فرمان عجيب ، آن را به اين جهان مىفرستد و در مسير حيات و مراحل تكامل او را هدايت مىفرمايد و هر روز در شأن و شرايط و مقامى است .
سپس به ابزار و وسايل مهمّى كه در اختيار انسان گذارده و او را با جهان خارج مربوط مىكند ، اشاره كرده و مىفرمايد : « سپس به او عقلى نگهدارنده ، زبانى گويا و چشمى بينا بخشيد ، تا درك كند و عبرت گيرد ، و از بدىها بپرهيزد » ( ثمّ منحه قلبا حافظا ، و لسانا لافظا ، و بصرا لاحظا ، ليفهم معتبرا ، و يقصّر مزدجرا ) .
هامش
( 1 ) « شغف » از مادّهء « شغاف » ( بر وزن جواب ) به معناى غلاف و پوستهء نازك روى قلب است و « شغف » در اينجا به معناى پردههاى متعدد مىباشد .
( 2 ) « دهاق » از مادّهء « دهق » ( بر وزن دهر ) به معناى شدّت فشار است ، سپس به معناى فرو ريختن با قوّت و فشار آمده است كه اينجا اشاره به فرو ريختن نطفه در داخل رحم است .
( 3 ) « محاق » از مادّهء « محق » ( بر وزن محو ) به معناى نقصان تدريجى و محو شدن است و به همين جهت ، آخر ماه را « محاق » مىگويند و توصيف « علقه » به « محاق » به خاطر آن است كه تدريجا زايل و دگرگون مىشود و به صورت جنين در مىآيد و يا به خاطر اين است كه قيافهاى محو و نامشخّصى دارد و هيچ صورتى به خود نگرفته است .
( 4 ) « يافع » از مادّهء « يفع » ( بر وزن نفع ) به معناى بلند شدن و قد كشيدن است و هنگامى كه بچّه به صورت جوانى نورس و قد كشيده در مىآيد به او « يافع » مىگويند .