امّا نعمت اوّل : نعمت عمر است ، كه در واقع خمير مايهء تمام سعادتها و سرمايهء تمام خوشبختىها است . اگر « اميرمؤمنان على عليه السّلام » در « ليلة المبيت » در بستر « پيامبر صلّى اللّه عليه و آله » خوابيد و بزرگترين فضليت را در برابر اين ايثار براى خود فراهم كرد ، تنها با بهرهگيرى از يك شب از عمرش بود و اگر ضربهء او در روز « خندق » بر پيكر « عمرو بن عبدود » برتر از عبادت جنّ و انس شد ، تنها با استفاده از ساعتى از اين عمر بود ، و اگر « شهيدان كربلا » بزرگترين حماسه را در تاريخ بشريّت آفريدند و اسوه و مقتدايى براى همه امّتهاى در بند شدند ، تنها با استفاده از يك نصف روز از عمرشان بود . آرى اكسير عمر به قدرى گرانبها است كه نعمتى برتر و پربارتر از آن نيست .
ولى خداوند ، به لطف و حكمتش پايان عمر هر كس را بر او مخفى داشته ! چرا كه به گفتهء امام صادق عليه السّلام : اگر انسان از مقدار عمر خود ، آگاه باشد و ببيند عمرش كوتاه است ، پيوسته انتظار مرگ مىكشد و همان چند صباح زندگى براى او گوارا نخواهد بود و همانند كسى است كه اموالش در شرف نابودى است و با تمام وجودش فقر و تنگدستى را احساس مىكند . . . و اگر عمر خود را طولانى ببيند در غرور و غفلت و لذّات و انواع گناهان غوطهور مىشود ، به اين پندار كه از همهء لذّات كام بگيرد و در پايان عمر توبه كند . « 1 » بنابراين ، هم ساعات و ايّام عمر ، نعمت است و هم پوشيده بودن مقدار آن .
و امّا نعمت دوم : يعنى درسهاى عبرتى كه از پيشينيان در صفحات تاريخ ، يا خاطرهء بزرگسالان و يا در بناها و كاخها و قبرهايى كه از آنها باقى مانده ، آن نيز از مهمترين نعمتهاى پروردگار است . زيرا دقّت در اين آثار و همچنين در صفحات تاريخ آنچنان انسان را در جريان تجارب گذشته مىگذارد ، كه گويى عمر جاودان
هامش
( 1 ) بحارالانوار ، جلد 3 ، صفحهء 83 ( با كمى تلخيص ) .