پيدا كرده و از آغاز خلقت ، با همهء اقوام ، زيسته و تلخ و شيرين زندگى آنها را چشيده است .
تاريخ و آثار پيشينيان ، مهمترين آيينهء عبرت است و انسان مىتواند تمام سرنوشت آيندهء خويش را ، در اين آيينهء بزرگ و تمامنما ببيند . عوامل پيروزى ، اسباب شكست ، سرچشمهء خوشبختى و بدبختى ، و دلايل كاميابى و ناكامى را در آن مشاهده كند و اين براستى بزرگترين نعمت خدا بر انسان است . قرآن مجيد مىگويد :
« لَقَدْ كانَ فِي قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِأُولِي الْأَلْبابِ »
، در سرگذشت آنان ( پيشينيان ) درس عبرتى است براى صاحبان انديشه . « 1 » چه بسيار كسانى كه نقشههاى دامنهدارى ، براى زندگى خود كشيده بودند و در دنيايى از آرزوها غوطهور بودند ، ولى مرگ آمد و دامنهء آرزوها را به سرعت برچيد و همهء نقشهها را نقش بر آب كرد ، و اين در حالى بود كه آنها نيز ، در برابر تاريخ اقوام پيش از خود ، قرار داشتند ، ولى هوا و هوسهاى سركش ، پردهء ضخيمى بر چشمان عقل و خرد آنها افكند ، و نتوانستند واقعيّات اين زندگى را ببينند ! به همين دليل ، با دست خالى از اين جهان ، به جهان ديگر شتافتند .
هامش
( 1 ) سورهء يوسف ، آيهء 111 .