در واقع امام عليه السّلام در اين بخش از سخنان خود ، از يك سو اشاره به نعمت بزرگ تكتك اعضاى بدن كرده و از ميان آنها انگشت روى چشم و گوش - كه مهمترين وسيلهء رابطهء انسان با عالم خارجند و قسمت عمدهء معلومات انسان از مسير اين دو ، به دست مىآيد - گذارده ، و از سوى ديگر ، به هماهنگى اعضاى بدن با يكديگر اشاره مىفرمايد و از بين آنها سخن از عضلات بدن ، به ميان آورده كه هماهنگ با تمام اعضا ، كار مىكنند و با اشكال استخوانها ، دقيقا مطابقت دارند .
مسألهء هماهنگى اعضاى بدن ، يكى از جالبترين پديدههاى آفرينش و از مهمترين نعمتهاى الهى است . در عين اين كه ظاهرا بسيارى از اعضا مستقل هستند ولى به هنگام پيش آمدهاى مختلف ، چنان هماهنگى خودجوش در ميان آنها پديد مىآيد ، كه انسان در شگفتى فرو مىرود . مثلا اگر حادثهاى رخ دهد كه انسان مجبور باشد از مركز حادثه به سرعت دور شود و فرار كند ، در يك لحظه تمام نيروهاى بدن بسيج مىشود ، ضربان قلب بالا مىرود ، نفسها به سرعت رفت و آمد پيدا مىكند ، تا خون و اكسيژن كافى را به عضلات و ماهيچهها برساند ، هوشيارى بيشتر مىشود ، چشم و گوش تيزبينتر و دقيقتر مىگردد و حتّى اگر موانعى از قبيل گرسنگى و تشنگى وجود داشته باشد ، ناگهان فراموش مىشود ، تا انسان بتواند به سرعت خود را از مركز حادثه دور كند . اين هماهنگى نه به ميل و اختيار انسان است بلكه از طريق فرمانهايى است كه از مغز ، به صورت ناخود آگاه به تمام اعضا ، صادر مىشود . اين هماهنگى عجيب ، هم از نشانههاى قدرت و عظمت پروردگار و هم از نعمتهاى عظيم او بر ما است ، كه در جملههاى بالا به آن اشاره شده است .
اين هماهنگى نه تنها در صورت ، كه در كنه باطن اعضا ، و حتّى در مقدار عمر آنها ، وجود دارد كه امام عليه السّلام مخصوصا به آنها اشاره فرموده است . سپس در ادامهء اين سخن مىافزايد : « اين نعمتهاى بزرگ الهى همراه است با بدنهايى كه تمام امكانات را ( براى ادامهء حيات ) در بردارد و دلهايى كه جويندهء انواع روزىها ( و
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 385
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٨٥