اين جمله ممكن است ، اشاره به مواعظ و مثلهايى باشد كه در بخشهاى گذشتهء اين خطبه در كلام امام عليه السّلام آمد و يا اشاره به مجموعهء مثلها و اندرزهايى كه از طريق وحى و اولياى الهى به ما رسيده است ، به قرينه تعبيراتى كه در بخش قبل ، راجع به هدايت الهى به طرق نجات و كنار زدن پردههاى شك و ترديد و مهلت كافى براى پرورش انسانهاى شايسته و اتمام حجّت به تقصيركاران آمده است .
به هر حال ، هدف بيان اين نكته است كه اگر گوش شنوا و عقل آگاه و دل بيدارى باشد ، مواعظ هدايتگر ، به قدر كافى در اختيار است و به تعبير ديگر : در فاعليّت فاعل ، نقصى نيست ، اگر نقصانى باشد در قابليّت قابل است .
تعبير به « صائبة » در مورد امثال ، اشاره به اين است كه اين مثلها دقيقا مطابق واقع است و تعبير به « أسماع واعية » اشاره به اين است كه بعد از شنيدن يك سخن ، بايد آن را در خود نگاه داشت ، و براى انديشهء بيشتر آماده ساخت ، نه مانند افرادى كه مطابق ضربالمثل معروف : « مطالب را از يك گوش مىشنوند و از گوش ديگر بيرون مىفرستند . » نسبت به آن بىتوجّه بود .
تفاوت « آراء عازمة » و « الباب حازمة » ظاهرا در اين جهت است كه « آراء عازمة » اشاره به تصميمهاى محكم است ، چرا كه انسان بدون اراده و تصميم قاطع ، هرگز از مواعظ عاليه و اندرزهاى « اولياء اللّه » بهرهاى نمىگيرد ، هر چند ممكن است تصديق كند و بپذيرد ، امّا قدرت بر تصميمگيرى - بر اثر ضعف اراده - نداشته باشد و « الباب حازمة » اشاره به انديشههاى ژرف و عميق است كه عواقب كار را به خوبى مىبيند و با دورنگرى ، جوانب هر مسأله را بررسى مىكند . آرى كسى كه داراى فكر عميق و ارادهء قوى و گوش شنوا و قلب پاك باشد ، بهترين بهره را از مثلها و مواعظ و اندرزها مىگيرد .
سپس امام عليه السّلام امر به تقوا كرده و با جملههاى كوتاه و بسيار پرمعنا كه قريب
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 377
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٧٧