بزرگ با دقّت و موشكافى تمام ، مورد محاسبه قرار گيرد و جزاى هر كس با قاطعيّت به او داده شود و مجازاتهاى دردناك در انتظار بدكاران و آلودگان باشد ، بروز و ظهور چنين حالاتى عجيب نيست .
در آيات قرآن مجيد نيز ، همين اوصاف ديده مىشود و در حقيقت خطبهء امام عليه السّلام برگرفته از آيات است . در يك جا مىفرمايد :
« مُهْطِعِينَ مُقْنِعِي رُؤُسِهِمْ لا يَرْتَدُّ إِلَيْهِمْ طَرْفُهُمْ وَ أَفْئِدَتُهُمْ هَواءٌ »
، در صحنهء محشر ، گردنها را كشيده ، سرها را به آسمان بلند كرده ، حتّى پلك چشمهايشان از حركت باز مىماند و دلهايشان ( از انديشه و اميد ) خالى مىگردد ) . « 1 » و در جايى ديگر مىخوانيم :
« يَوْمَئِذٍ يَتَّبِعُونَ الدَّاعِيَ لا عِوَجَ لَهُ وَ خَشَعَتِ الْأَصْواتُ لِلرَّحْمنِ فَلا تَسْمَعُ إِلَّا هَمْساً »
، در آن روز همه از دعوت كنندهء الهى كه هيچ گونه انحرافى در كار او نيست ، پيروى كرده و همهء صداها در برابر عظمت خداوند ، خاضع مىشود و جز صداى آهسته ، چيزى نمىشنوى » « 2 » .
تعبير به « ألجم العرق » تعبير گويايى است كه از نهايت گرفتارى حاضران محشر ، خبر مىدهد ، وحشت و اضطراب از يك سو ، گرماى محشر از سوى ديگر ، فشردگى جمعيّت و خستگى مفرط از سوى سوم ، چنان دست به دست هم مىدهند كه آب بدنها به عرق تبديل مىشود و از تمام پيكرشان جارى مىگردد ، چنان از سر و صورتشان عرق جارى است ، كه اطراف دهان را احاطه كرده ، به گونهاى كه اگر لب بگشايند ، دهان پر از عرق خواهد شد . امام عليه السّلام اين حالت را با تعبير جالب « ألجم العرق » ( عرق به دهان آنها لجام زده است ! ) بيان فرموده است .
سپس امام عليه السّلام در ادامهء اين حالت هولناك ، مىافزايد : « گوشها از صداى رعدآساى دعوت كنندهء به سوى حسابرسى پروردگار ، به لرزه درآمده و همه بايد
هامش
( 1 ) سورهء ابراهيم ، آيهء 43 .
( 2 ) سورهء طه ، آيهء 108 .