مىكند ، چرا كه آنچه در قبرها يا آشيانهء پرندگان و لانههاى درندگان قرار دارد ، خاكها و استخوانهاى اين بدن است و گرنه روح پس از جدايى از بدن ، جايگاهش قبر نيست . شرح بيشتر را در اين زمينه در بحث نكات خواهيم داد .
ممكن است در اينجا اين سؤال مطرح شود كه از بسيارى از آيات قرآن برمىآيد كه در پايان دنيا ، زمين به كلّى ويران مىشود ، با اين حال چگونه قبرها به حال خود باقى مىمانند ؟ پاسخ اين سؤال نيز در بحث نكات خواهد آمد .
سپس امام عليه السّلام در ادامهء اين سخن مىافزايد : « با شتاب به سوى فرمان ( و دادگاه ) پروردگار حركت مىكنند ، در حالى كه گردن كشيدهاند ( و نگران سرنوشت خويشند و هنگامى كه در دادگاه الهى حضور مىيابند ) به صورت گروههاى خاموش ، صف به صف ايستاده ، به گونهاى كه چشم به خوبى آنها را مىبيند و صداى دعوت كنندهء ( الهى ) به آنها مىرسد » سراعا إلى أمره ، مهطعين « 1 » إلى معاده ، رعيلا « 2 » صموتا ، قياما صفوفا ، ينفذهم البصر ، و يسمعهم الدّاعي .
اين جملههاى كوتاه و پرمعنا ، با آهنگ خاصى كه دارد ، ترسيمى گويا از وضع بندگان در صحنهء محشر است ، ترسيمى بسيار تكان دهنده و وحشتآفرين ! همين تعبير و تعبيرات مشابهى در قرآن مجيد دربارهء حركت انسانها در صحنهء محشر آمده است ، كه گاهى تعبير به
« سِراعاً »
« 3 » شده و گاه تعبير به
« يَنْسِلُونَ »
« 4 » كه آن نيز به معناى شتابان رفتن است و گاه تعبير به
« كَأَنَّهُمْ إِلى نُصُبٍ يُوفِضُونَ »
« 5 » كه آن نيز به معناى حركت سريع است .
حركت آنها به صورت گروهى و ايستادن آنها در صحنهء محشر در صفوف مختلف ،
هامش
( 1 ) « مهطعين » از مادّهء « هطع » ( بر وزن منع ) به معناى روى آوردن سريع توأم با ترس است .
( 2 ) « رعيل » به معناى گروهى از سواران يا پيادگان يا پرندگان است .
( 3 ) سورهء معارج ، آيهء 43 .
( 4 ) سورهء يس ، آيهء 51 .
( 5 ) سورهء معارج ، آيهء 43 .