انسان از گوشت آنها تغذيه مىنمايد ، جذب بدن انسانها شود ، باز همان سؤال سابق تكرار مىشود كه اين اجزاى معيّن با كدامين بدن محشور مىشود ؟
تعبيرى كه در خطبهء بالا آمده و مىفرمايد : « از لانهء پرندگان و جايگاه درندگان و ميدانهاى جنگ محشور مىشود » نيز مىتواند اين سؤالات را برانگيزد .
پاسخ اين سؤال گرچه بحثى طولانى مىطلبد و در جاى خودش مشروحا بيان شده است ، ولى به طور خلاصه چنين است .
آيات و روايات مىگويد : آخرين بدن انسان ، كه تبديل به خاك شده است ، روز قيامت باز مىگردد ، بنابراين اگر آن بدن به هر طريقى جزو ديگرى شده باشد ، از او جدا شده و به بدن اوّل ملحق مىگردد و مشكل ناقص شدن بدن دوم كاملا قابل حلّ است ، چرا كه بقيّهء بدن نموّ مىكند و جاى خالى را پر مىكند . همان گونه كه نظير آن را در دنيا در بسيارى از صدماتى كه بر بدن وارد مىشود ، مشاهده مىكنيم كه سلولهاى اطراف نموّ مىكنند و جاى خالى را پر مىنمايند ، البتّه در آن زمان اين جايگزينى به صورت وسيعترى انجام مىشود .
در دنياى امروز كه مسألهء شبيهسازى ، جنبهء عينى به خود گرفته و با پرورش يك سلول از بدن يك موجود زنده ، شبيه او به وجود مىآيد ، حلّ اين گونه مسايل بسيار ساده و آسان است و شبههء « آكل و مأكول » نمىتواند سدّ راه معاد جسمانى شود . « 1 »
3 - چگونه مردگان از قبرها خارج مىشوند ؟
در اينجا سؤالى مطرح است و آن اينكه اگر زمين و آسمانها در آستانهء قيامت به كلّى دگرگون مىشوند و همه چيز به هم مىريزد ، چگونه قبرها محفوظ مىمانند كه مردگان از قبورشان محشور شوند ؟
هامش
( 1 ) شرح مبسوط اين موضوع را در جلد پنجم پيام قرآن ، صفحهء 340 تا 347 مطالعه فرماييد .