قابل توجّه اينكه ، جملهء : « حتّى إذا أنس نافرها . . . » اشاره به اين حقيقت مىكند كه فريبندگى دنيا چندان ساده نيست ، كه به آسانى بتوان از آن گذشت ! بلكه مخالفان ، منكران ، بيزاران و زاهدان را ، گاه به سوى خود مىكشد و در دام خويش ، گرفتار مىسازد و اين هشدارى است به همهء ما كه دامهاى دنيا را ساده نپنداريم و در « طريقت ، تكيه بر تقوا و دانش نكنيم » و پيوسته با ذكر
« أللّهمّ لا تكلني إلى نفسي طرفة عين أبدا »
خود را در سايهء لطف حق قرار دهيم :
صد هزاران دام و دانه است اى خدا ! * ما چو مرغان حريص و بىنوا
دم به دم وابستهء دام نويم * هر يكى گر باز و سيمرغى شويم
مىرهانى هر دمى ما را و باز * سوى دامى مىرويم اى بىنياز
گر عناياتت شود با ما مقيم * كى بود خوفى از آن دزد لئيم
سپس به سرانجام كار انسان در اين جهان اشاره كرده و عاقبت او را چنين بيان مىفرمايد « دنيا ريسمان مرگ را بر گلوى او مىافكند و كشان كشان به سوى گورى تنگ و جايگاهى وحشتناك مىبرد ، جايى كه محلّ خويش را در بهشت و دوزخ مىبيند و پاداش اعمال خود را مشاهده مىكند ! » و أعلقت المرء أوهاق « 1 » المنيّة قائدة له إلى ضنك المضجع « 2 » ، و وحشة المرجع ، و معاينة المحلّ ، و ثواب العمل ) .
بىشك دنياپرستان و دنيادوستان ، حاضر نيستند دل از آن بركنند ، ولى دنيا بىرحمانه ، طناب مرگ را بر گردن آنها مىافكند و آنها را به زور از خانههاى آباد و قصرهاى زيبا ، به گورهاى تنگ و تاريك مىكشاند ! جايى كه انسان را غرق در وحشت و اضطراب مىكند و از همه مشكلتر اينكه ، پردهها از برابر چشم او كنار مىرود و جايگاه خويش را در قيامت مىبيند و اگر مستحقّ عذاب است ، شعلههاى
هامش
( 1 ) « أوهاق » جمع « وهق » ( بر وزن شفق ) به معناى طنابى است كه بر گردن شخص ، يا حيوانى مىافكنند و گاه آن را به معناى « كمند » تفسير كردهاند .
( 2 ) « ضنك المضجع » ، « ضنك » به معناى تنگ و « مضجع » به معناى جايى است كه انسان پهلويش را بر آن مىنهد و در اينجا اشاره به قبر است .