بعد به دنبال پيشينيان در حركتند ، نه مرگ از تباه كردن آنها دست برمىدارد و نه بازماندگان ( از سرنوشت پيشينيان عبرت مىگيرند و ) از گناه و عصيان روى گردان مىشوند ! همچون آنان عمل مىكنند و همانندشان گام برمىدارند ، تا به پايان جهان برسند و در مسير فنا قرار گيرند .
شرح و تفسير
چهرهء واقعى دنيا !
امام عليه السّلام در اين فراز ، نكوهش شديدى از دنيا مىكند ، چرا كه در آخرين جملههاى فراز قبل ، سخن از سراى امتحان و عبرت بود و در اين فراز ويژگىهاى اين سراى امتحان و عبرت را با تعبيراتى بسيار گويا و رسا و تكاندهنده ، شرح مىدهد و از سوى ديگر ، در فراز گذشته سخن از تقوا بود و مىدانيم مانع بزرگ تقوا ، حبّ دنيا و علاقهء شديد به زندگى مادّى است و با نكوهش شديدى كه امام عليه السّلام از آن فرموده ، قدر و قيمت دنيا و زرق و برق آن ، در نظرها كاسته مىشود و انگيزههاى تقوا قوىتر و موانع آن ، ضعيفتر مىشود .
در آغاز اين فراز ، به هشت ويژگى از ويژگىهاى دنيا اشاره كرده ، مىفرمايد : « دنيا آبشخورش تيره ، و ورودى به اين آبگاه ، پر گل و لاى است . » ( فإنّ الدّنيا رنق « 1 » مشربها ، ردغ « 2 » مشرعها ) .
معمولا سطح بسيارى از رودخانههاى بزرگ كه انسانها از آب آن استفاده مىكنند از زمينهاى مجاور پايينتر است ، به گونهاى كه هرگز نمىتوان در كنار آن رفت و از
هامش
( 1 ) « رنق » صفت مشبهه ، از مادهء « رنق » ( بر وزن رنگ ) به معناى كدر شدن است .
بنابراين ( رنق مشربها ) اشاره به كدر بودن آبشخور دنيا است . ولى « رونق » به معناى زيبايى و طراوت و آب و رنگ جالب ، آمده است و اين به خاطر آن است كه گاهى در لغت عرب مادّهء واحد ، در دو معناى متضادّ به كار مىرود .
( 2 ) « ردغ » از مادّهء « ردغ » ( بر وزن فتق ) به معناى پر گل و لاى است و در تشبيهى كه در خطبهء بالا آمده ، دنيا را به منزلهء نهر بزرگى مىشمارد كه مسير آن به سوى آب ، پر گل و لاى است .