چرا كه دنيا مملوّ از نعمتها و مشكلات و مصايب است ، نعمتها به گونهاى وسيلهء آزمايش است و مصايب به گونهء ديگر ، آيا انسانها به هنگام شمول نعمت طغيان مىكنند ، يا به ياد خدا هستند و شكر نعمت را با زبان و عمل انجام مىدهند ؟
آيا در چنگال مصايب مأيوس مىشوند و زبان به گلايه و ناسپاسى مىگشايند ، يا صبر و شكيبايى و شكر ، پيشه مىكنند ؟ . ولى مهم اينجاست كه انسان در تمام عمر خود ، هر شب و روز با نوعى از اين آزمونها رو به روست و اين يك قانون جاودان از آغاز خلقت آدم ، تا پايان جهان خواهد بود . قرآن مجيد مىفرمايد :
« أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا يُفْتَنُونَ وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِينَ صَدَقُوا وَ لَيَعْلَمَنَّ الْكاذِبِينَ »
؛ آيا مردم گمان كردند همين كه بگويند ايمان آورديم به حال خود رها مىشوند و آزمايش نخواهند شد . ما كسانى را كه پيش از آنان بودند آزموديم ، بايد علم خداوند دربارهء آنان كه راست مىگويند و آنان كه دروغ مىگويند تحقّق يابد ( و اين دو گروه از هم جدا شوند ) » « 1 » .
در چهارمين نكته مىافزايد : « آنچه از دنيا را به خاطر دنيا به دست آورند ، از آن جدا مىشوند و حساب آن را به ياد پس بدهند » « فما أخذوه منها لها أخرجوا منه و حوسبوا عليه » .
در پنجمين نكته ، در تكميل اين سخن مىفرمايد : « و آنچه را كه از دنيا براى غير اين جهان به دست آورند ، به آن خواهند رسيد و در آن خواهند ماند » ( و ما أخذوه منها لغيرها قدموا عليه ، و أقاموا فيه ) .
اين اشاره به همان دو ديدگاه معروفى است كه در « نهج البلاغه » كرارا روى آن تكيه شده است : ديدگاه ابزارى جهان و ديدگاه هدفى آن ، اگر امكانات اين جهان ، مالها و ثروتها و مقامها و نعمتها ، وسيلهاى براى وصول به سعادت جاويدان و
هامش
( 1 ) سورهء عنكبوت ، آيهء 2 - 3 .