در مجموع ، قرآن مجيد و روايات اسلامى در مورد حساب روز قيامت ، به چند موضوع مهمّ اشاره مىكند .
الف : عموميت حساب
و شمول آن نسبت به همهء انسانها از اوّلين و آخرين و حتّى انبيا و پيامبران ، تا آنجا كه يكى از اسامى روز قيامت « يوم الحساب » است كه در چندين آيه از قرآن مجيد آمده است . « 1 » عموميت نه تنها در مورد انسانها بلكه دربارهء تمام اعمال آنها نيز مىباشد ، چنان كه در آيهء 47 سورهء انبياء مىخوانيم :
« وَ نَضَعُ الْمَوازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيامَةِ فَلا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئاً وَ إِنْ كانَ مِثْقالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ أَتَيْنا بِها وَ كَفى بِنا حاسِبِينَ »
، و در قيامت ترازوهاى عدالت را در ميان مىنهيم و به هيچ كس كمترين ظلمى نمىشود و اگر اعمال نيك و بدى به اندازهء دانه خردلى باشد ، آن را براى حساب حاضر مىكنيم و كافى است كه ما حسابرس باشيم . » البتّه كسانى هستند كه به خاطر زشتى فوق العادهء اعمال ، يا نيكويى فوقالعادهء آن ، بدون حساب وارد جهنّم يا بهشت مىشوند ، و به تعبير ديگر : حساب آنها روشن است . در حديثى از امام زينالعابدين عليه السّلام مىخوانيم :
« إعلموا عباد اللّه ! إنّ أهل الشّرك لا تنصب لهم الموازين و لا تنشر لهم الدّواوين و إنّما يحشرون إلى جهنّم زمرا
، بدانيد اى بندگان خدا ! كه مشركان ( لجوج و طغيانگر ) ترازوى سنجش اعمال براى آنها برپا نمىشود و نامهء اعمالشان بررسى نمىگردد ، بلكه گروه گروه بسوى جهنم فرستاده مىشوند » . « 2 »
ب : سرعت حساب
، در آيات و روايات اين نكته به خوبى روشن است كه حساب الهى در قيامت بسيار سريع است ، از جمله در هشت آيه از آيات قرآن مجيد ، خداوند به عنوان « سريعالحساب » معرّفى شده است . در حديثى مىخوانيم :
« إنّ اللّه يحاسب الخلائق كلّهم في مقدار لمح البصر
، خداوند حساب همهء بندگان را در يك چشم به هم زدن رسيدگى مىكند » . « 3 »
هامش
( 1 ) به آيات 16 ، 26 و 53 سورهء ص و آيهء 27 سورهء غافر ، مراجعه نماييد .
( 2 ) تفسير نورالثقلين ، جلد 4 ، صفحهء 507 .
( 3 ) مجمع البيان ، جلد 1 ، صفحهء 297 .