درهم را بازگردان » « سعد » دست كرد و دو درهم را داد و از همان روز دنيا به او پشت كرد و تمام آنچه را گرد آورده بود از دست داد و به حالت اوّل بازگشت ! « 1 » » در هفتمين و هشتمين جمله به بيان دو وصف ديگر از دنيا مىپردازد كه دقّت در آن ، انسان را از حرص و آز و عشق به دنيا دور مىكند ، مىفرمايد : « كسى كه به سرعت به دنبال دنيا بدود ، به آن نمىرسد و كسى كه آن را رها سازد ، به او روى مىآورد و از وى اطاعت مىكند » ( و من ساعاها « 2 » فاتته ، و من قعد عنها و اتته « 3 » ) .
اشاره به اينكه : بسيارند كسانى كه به دنبال دنيا مىدوند و به آن نمىرسند و بسيارند كسانى كه دنيا را رها مىسازند ، ولى دنيا به آنها روى مىآورد .
تجربيّات روزانه و مطالعات تاريخى نيز اين واقعيت را تأييد مىكند كه دويدن بيشتر به دنبال زرق و برق دنيا ، هميشه دليل استغنا نيست و بىتوجهى به آن هميشه سبب فقر نمىشود .
بديهى است منظور از دنيا در اينجا زندگى آبرومندانه و خالى از نياز به ديگران نيست ، بلكه منظور زندگىهاى تشريفاتى ، پر زرق و برق و جنونآميز است .
به هر حال ، هدف از اين تعبيرات ، فرو نشاندن آتش حرص و طمع ، و عشق ديوانهوار به زرق و برق دنياست .
در نهمين و دهمين ويژگى اشاره به نكتهء بسيار مهمّى دربارهء دنيا مىكند ، نكتهاى كه غالب مفسّران « نهج البلاغه » و مرحوم « سيّد رضى » گرد آورندهء
هامش
( 1 ) وسائل الشيعه ، جلد 12 ، صفحهء 297 - 298 ، باب 14 ، حديث 2 ( با كمى تلخيص ) .
( 2 ) « ساعى » از مادّهء « سعى » در اصل به معناى دويدن است و به تلاش و كوشش نيز « سعى » گفته مىشود .
گويى انسان به دنبال چيزى مىدود . در جملهء بالا اشاره به كسانى است كه به دنبال دنيا مىدوند و گويى با هم مسابقه مىدهند و هر يك بر ديگرى پيشى مىگيرد و يا اشاره به اين است كه آنها به دنبال دنيا مىدوند و دنيا هم از آنها فرار مىكند .
جمعى از ارباب لغت اين واژه را به معناى « دعوت كردن كنيزان به اعمال منافى عفّت » دانستهاند ، بنابراين خطبهء بالا اشاره به نكتهء ظريفترى مىكند ، دنيا را به كنيز بدكارى تشبيه نموده كه دنياپرستان به دنبال او مىدوند .
( 3 ) « واتته » از مادّهء « مواتاة » به معناى دنبال شخص ، يا چيزى رفتن و از او اطاعت كردن است .