حرامش عقاب است » . في حلالها حساب ، و في حرامها عقاب .
اشاره به اينكه حتّى انسان در آخرت گرفتار پيامدهاى دنياى خويش است ، زيرا از دو حال خارج نيست : يا در طلب حلال بوده و يا در طلب حرام . اگر به سراغ حلال رفته بايد حساب همهء آنها را در قيامت پس بدهد و اگر در طلب حرام بوده ، بايد كيفر آن را بچشد ! به همين دليل در حديثى از پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله مىخوانيم :
« يدخل الفقراء الجنّة قبل الأغنياء به خمس مائة عام
، فقرا پانصد سال قبل از اغنيا وارد بهشت مىشوند ( زيرا اغنيا بايد حساب اموال خود را باز پس دهند ) . » « 1 » در اينكه چگونه خداوند حساب بندگان را مىرسد ؟ و چه چيزهايى مورد محاسبه واقع مىشود ؟ و چه كسانى بدون حساب وارد بهشت مىشوند ؟ بحثهايى است كه به خواست خدا در نكتهها خواهد آمد .
سپس در بيان پنجمين و ششمين وصف مىافزايد : « كسى كه در دنيا ثروتمند شود ، مورد انواع آزمايشها و فتنهها قرار مىگيرد و كسى كه فقير گردد محزون مىشود » من استغنى فيها فتن ، و من افتقر فيها حزن .
آرى طبيعت اين دنيا ، چنين است كه انسان دائما بر سر دو راهى قرار دارد كه هر دو به مشكل مىانجامد : اگر فقير و تنگدست شود كوهى از غم و اندوه بر قلبش گذارده مىشود و اگر از ثروت و سرمايه بهرهمند شود گرفتار مشكلات ديگرى خواهد شد ! زيرا حفظ ثروت و نگهدارى آن از انواع آفات و حتّى هزينه كردن آن ، با انواع مشكلات آميخته است ، از يك سو تيرهاى كينه و حسد به سوى او پرتاب مىشود ، از سوى ديگر با انواع آزمونهاى الهى روبرو مىگردد . از درون بخل و تنگ نظرى و انحصارطلبى و حرص و طمع ، او را تهديد مىكند و از برون انواع آفات و بلاها . گاه همين استغنا و ثروت ، او را از ذكر خدا به كلّى دور مىسازد و به خود مشغول مىنمايد ، تمام ارزشهاى انسانى را از صفحهء خاطر او محو مىكند و تنها ارزش مال و ثروت ، جاى آن را مىگيرد !
هامش
( 1 ) بحار الانوار ، جلد 69 ، صفحهء 48 .