بيراهه باز مىيابيد ) » ( أيّها النّاس ، إيّاكم و تعلّم النّجوم ، إلّا ما يهتدى به في برّ أو بحر ) .
بنابراين ، ستارهشناسى و استفاده از وضع ستارگان در آسمان ، براى پيدا كردن جادّهها در دريا و صحرا و همچنين امور ديگرى از اين قبيل كه بر واقعيتهاى اوضاع ستارگان بنا شده است ، نه تنها ممنوع نيست ، بلكه گاه جزء علوم « لازمالتّعليم » محسوب مىشود ، چرا كه با نظام جامعهء انسانى سر و كار دارد .
قرآن مجيد نيز به اين موضوع به عنوان يك نعمت مهمّ الهى و يكى از نشانههاى توحيد اشاره كرده مىفرمايد :
« وَ بِالنَّجْمِ هُمْ يَهْتَدُونَ »
، و به وسيلهء ستارگان ( به هنگام شب ) هدايت مىشوند . » « 1 » و در جايى ديگر مىفرمايد :
« وَ هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ النُّجُومَ لِتَهْتَدُوا بِها فِي ظُلُماتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ قَدْ فَصَّلْنَا الْآياتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ »
، او كسى است كه ستارگان را براى شما قرار داد ، تا در تاريكىهاى خشكى و دريا به وسيلهء آنها راهنمايى شويد . ما نشانهها ( ى خود ) را براى كسانى كه آگاهند بيان داشتيم . » « 2 » اين تعبيرات نشان مىدهد كه قرآن انسانها را براى فرا گرفتن اين بخش از علم نجوم تشويق مىكند . آنچه ممنوع است همان چيزى است كه به عنوان « احكام نجوم » معروف شده ، يعنى از اوضاع كواكب و چگونگى تقارن و تباعد ( دورى و نزديكى ) آنها مسايلى را كشف مىكنند و پيشگويىهايى نسبت به حال اشخاص ، گروهها و جامعهء بشرى مىنمايند كه بخشى از آن ، كلّى گويىهايى است كه هر كس توانايى آن را دارد ، بىآن كه نگاهى در اوضاع كواكب كرده باشد ، يا بيان جزئيّاتى است كه با حدس و گمان همراه است و در بسيارى از مواقع خلاف آن ثابت مىشود همانگونه كه در شأن ورود خطبهء بالا ، بيان شد .
به همين دليل امام عليه السّلام در ذيل كلامش مىفرمايد : « ( اين كه شما را از فراگيرى
هامش
( 1 ) سورهء نحل ، آيهء 16 .
( 2 ) سورهء انعام ، آيهء 97 .