به كوفه ، در واقع يك امر اضطرارى بوده ، نه اين كه مردم كوفه ، چنان شايستگى داشته باشند كه امام عليه السّلام با علاقه به سوى آنان هجرت كند ، به عكس مردم مدينه ، كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله با علاقه و محبّت به سوى آنان هجرت نمود ، چرا كه واقعا شايستگى داشتند . مىفرمايد : « آگاه باشيد ! به خدا سوگند ! من به ميل خود ، بسوى شما نيامدم ، بلكه حوادث اضطرارى مرا به طرف شما حركت داد ! » أما و اللّه ما أتيتكم اختيارا ، و لكن جئت إليكم سوقا .
تاريخ نيز به اين واقعيت ، شهادت مىدهد كه اگر مسألهء « جنگ جمل » نبود ، امام عليه السّلام به سوى بصره حركت نمىكرد و اگر نيروهاى حجاز براى در هم شكستن پيمان شكنان بصره ، كافى بود ، از كوفيان كمك نمىطلبيد و اگر خطر « معاويه » كشور اسلام را تهديد نمىكرد ، براى دفع او ، در پايگاه كوفه مستقر نمىشد و جوار رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و قبر بانوى اسلام و سرزمين وحى را رها نمىفرمود .
اين سخن ، در واقع پاسخى است براى يك اشكال مقدّر ، و آن ، اين كه اگر مردم عراق و كوفه داراى چنين صفات نكوهيدهاى هستند ، چرا امام عليه السّلام آنها را به عنوان ياران خويش برگزيد ، امام عليه السّلام در پاسخ اين سؤال مىفرمايد : « اين يك گزينش اجبارى بود ، نه اختيارى » .
سپس به پاسخ يك از سخنان بسيار زشت آنها دربارهء خودش پرداخته ، مىفرمايد : « به من خبر رسيده است كه ( بعضى از شما ) مىگوييد : « على خلاف مىگويد . » خدا شما را بكشد ! به چه كسى دروغ بستهام ؟ آيا به خداوند ؟ حال آن كه نخستين مؤمن به او بودهام ، يا به پيامبرش ؟ حال آن كه نخستين تصديق كنندهء او بودهام » و لقد بلغني انّكم تقولون : عليّ يكذب ، قاتلكم اللّه تعالى ! فعلى من أكذب ؟ أعلى اللّه ؟ فأنا أوّل من آمن به ! أم على نبيّه ؟ فأنا أوّل من صدّقه ! .
پروندهء زندگى امام عليه السّلام در اين جهات ، كاملا روشن است ، نخستين كسى كه از مردان ، به خدا ايمان آورد - بلكه در تاريخ زندگيش ، هرگز غير خداپرستى ديده
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 166
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٦٦