در اين جملههاى كوتاه ، تشبيهات ظريف و نكات بسيار دقيقى نهفته شده است ، نخست اينكه : مردم « عراق » را به « زن » تشبيه مىكند ، چون مردانه از عزّت و شرف خود دفاع نكردند ، سپس روى باردار بودن اين « زن » تكيه مىكند ، چرا كه آنها حدّاقل اين شايستگى را داشتند كه با اطاعت از فرمان على عليه السّلام فرزند پيروزى را به دنيا بياورند و دست غارتگران شام را ، از دامان اسلام و قرآن و مسلمين كوتاه سازند ، ولى متأسّفانه در آخرين روزهاى باردارى ، در اثر جهل و نادانى ، اين فرزند را ساقط كردند ، نيرنگ « عمرو عاص » در رابطه با بالا بردن قرآنها بر سر نيزهها ، به نتيجه مىرسد و جمعيّت با اين خدعه و نيرنگ ، دست از جنگ مىكشند و حتّى از پيشروى « مالك اشتر » به سراپردهء معاويه و فرود آوردن آخرين ضربت ، جلوگيرى مىنمايند ، كه اگر مالك برنگردد تو را خواهيم كشت .
چنين زنى اگر شوهر و سرپرست خود را از دست بدهد و همسر مناسب ديگرى نيز انتخاب نكند و با حسرت و اندوه از دنيا برود ، بديهى است كه ميراث او را افراد دوردست مىبرند ، نه فرزندى دارد كه ادامه بخش حيات او باشد ، نه همسرى كه براى او اشك بريزد ( و فرض اين است كه پدر و مادر نيز ندارد ) ! بعضى از بزرگان معتقدند كه اين بخش از كلام مولا عليه السّلام اشاره به پيشگويىهايى از آينده است و نشان مىدهد كه امام عليه السّلام پيشبينى مىكند كه مردم « عراق » بر اثر سوء تدبيرى كه در مسألهء « جنگ صفّين » و مانند آن داشتند ، با گرفتارىهاى شديد ، رو به رو مىشوند ، پيشوايشان على عليه السّلام را از دست مىدهند و جانشين آن حضرت به خاطر بىوفايىها و تمرّدها آنها را رها مىسازد و افراد دوردست ، بر آنها مسلّط مىشوند و روزگار آنان را سياه مىكنند ، همانطور كه اين مسئله انجام شد .
سپس امام عليه السّلام در ادامهء سخن ، به اين نكته توجّه مىدهد كه هجرت و از مدينه
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 165
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٦٥