گفتهام واقعيتى است كه شما از آن غايب بوديد ( بلكه ) اهل درك آن نبوديد . مادر آن گوينده به عزايش بنشيند ! اگر آنها ظرفيت مىداشتند ، اينها پيمانهاى بود ( از علوم و دانشها و معارف و الا ) كه رايگان در اختيارشان قرار مىگرفت . « و به زودى خبر آن راخواهيد دانست » .
شرح و تفسير
باز هم گلهء شديد از دوستان نادان
همان گونه كه در بالا اشاره شد ، اين خطبه بعد از ماجراى صفّين ايراد شده است ، ماجرايى كه دردناكترين خاطرهء زمان حكومت على عليه السّلام بود ، چرا كه مسلمانان تا آستانهء پيروزى پيش رفتند ، ولى بر اثر فريبكارى دشمن و ساده لوحى گروهى از لشكريان على عليه السّلام نه تنها پيروزى را براى هميشه از دست دادند ، بلكه اسباب تفرقه و نفاق داخلى لشكر نيز ، آماده شد و اختلاف چنان در ميان آنان بالا گرفت ، كه سرانجام به جنگ و خونريزى داخلى ، منتهى شد .
امام عليه السّلام كه از اين حادثه دردناك ، دل پرخونى داشت ، مردم عراق را مورد نكوهش شديد قرار داده ، مىفرمايد : « امّا بعد اى مردم عراق ! شما به زن باردارى مىمانيد كه در آخرين روزهاى دوران حملش ، جنين خود را ساقط كند و با اين حال قيّم و سرپرستش نيز بميرد و بيوگى او به طول انجامد ( سپس از دنيا برود ) و ميراثش را دورترين بستگانش ببرند ( چرا كه نتوانست فرزند سالمى به دنيا آورد ) » أمّا بعد يا أهل العراق ، فإنّما أنتم كالمرأة الحامل ، حملت فلمّا أتمّت أملصت « 1 » و مات قيّمها ، و طال تأيّمها ، « 2 » و ورثها أبعدها .
هامش
( 1 ) « أملصت » از مادّهء « ملص » ( بر وزن مست ) به معناى « از دست رفتن چيزى بطور سريع » است و « املصت » به معناى « ساقط كردن فرزند » آمده است .
( 2 ) « تأيّم » از مادّهء « ايم » ( بر وزن زيد ) به معناى « از دست دادن همسر » است كه هم در مورد شوهر به كار مىرود و هم در مورد زن .