خداوند ، چنين نيست ! هنگامى كه در عذاب و كيفرش بترسد ، بايد به خود او پناه ببرد ، مگر قادر رحيم و مهربانى ، جز او ، پيدا مىشود ؟ ! اين ، درسى است كه توحيد افعالى به ما داده و هر حركت و بركتى را ، از سوى خداوند ، معرّفى كرده است .
خداوند ، داراى اسما و صفاتى است كه ما را دعوت مىكند كه در همه حال و در هر شرايطى ، به او پناه بريم . اگر از خشم و غضبش ترسان بوديم ، به عفو و رحمتش پناه مىبريم و اگر از عدالتش بيمناك شديم ، به فضل و كرمش پناهنده مىشويم .
به هر حال ، به نظر مىرسد كه اين جمله ، از سورهء ذاريات اقتباس شده كه از زبان پيامبر اسلام فرمود :
« فَفِرُّوا إِلَى اللَّهِ إِنِّي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ مُبِينٌ »
، « پس به سوى خدا بگريزيد ! كه من ، از سوى او ، براى شما بيم دهندهء آشكارى هستم » . « 1 » حضرت ، در سومين توصيه مىفرمايد : « از همان راهى كه خداوند ، براى شما معيّن كرده است برويد » . ( و امضوا فى الّذى نهجه لكم ) .
و در چهارمين و آخرين توصيه ، مىافزايد : « به وظايفى كه براى شما مقرّر داشته ، قيام كنيد ، ( و قوموا عصبه « 2 » بكم ) .
در واقع ، در اينجا ، امام ، يك برنامه منظّم چهار مادهاى را براى سعادت و نجات پيروان خود ، تنظيم فرموده است . در نخستين مرحله ، روح تقوا و خدا ترسى را در آنها زنده مىكند . اين امر ، سبب حركتى به سوى خدا مىگردد و مسأله « فرار از خدا به سوى خدا » مطرح مىشود . چون اين حركت ، آغاز شد ، بايد در مسير ايمان و عقيده ، در آن راهى گام نهد كه خدا ، براى او مقرّر داشته است و در مرحلهء عمل - كه مرحلهء چهارم است - به تكاليف و وظايفى قيام كند كه او مقرّر كرده است .
ممكن است كه گفته شود اين سفارشهاى چهار گانه كه با « فاء تفريع » آغاز شده - چه ارتباطى با صدر خطبه دارد كه سخن از تصميم قطعى بر مبارزهء با مخالفان حق
هامش
( 1 ) سورهء ذاريات ، آيهء 151 .
( 2 ) « عصب » از ماده « عصب » است و همان رشتههايى است كه عضلات و استخوانها را به هم پيوند مىدهد . و اين واژه ، به معناى « بستن » نيز به كار مىرود .